Δεν είναι δύσκολο μέσα στον κόσμο των γραμμάτων μας, που δεν είναι δα και τόσο μεγάλος, να διακρίνεις κάποιες φωνές που έχουν και ήθος και ορμή και ποιότητα. Ο Δημήτρης Αλεξίου, που εμφανίστηκε το 1978 με την Τριλογία του εμφύλιου και από κει κι ύστερα κυκλοφορούσε σχεδόν κάθε χρόνο κι ένα βιβλίο του, είναι η διακριτική παρουσία στον ευπαθή χώρο της ποίησης και της πεζογραφίας (με τα Παλιά τετράδια το 1981 η πρώτη εμφάνιση). Η ποίησή του θα κορυφωθεί σιγά-σιγά με τη Λεξικογραφία (1979), τη συλλογή Εντεύθεν της Πλακιώνας (1981), τον Παιδικό απόπλου (1983) και τον Επάλληλο Μύθο (1984).

Να πώς δέχτηκε τον Παιδικό απόπλου η κριτική:

«Ο τίτλος του βιβλίου του δηλώνει μιαν απόφαση που είναι διπλή ή αντίδρομη και αντίνομη. Θέλει να ταξιδέψει στα παιδικά του χρόνια. Αλλά αυτό το κάνουν, κατά κανόνα, εκείνοι που αποθησαύρισαν μια πλούσια και επώδυνη πείρα: αυτή είναι που ανακαλεί την παιδική αθωότητα. Το ανακάλημα τούτο, προϊόν μιας ωριμασμένης συνείδησης και πείρας, προϋποθέτει, εντούτοις, πάντα και σημαντικά υπολείμματα παιδικής ουσίας. Προϋποθέτει ότι το παιδί δεν χάθηκε ολοσχερώς κάτω από τις επικαλύψεις της ωριμότητας, ότι ζουν δυο άνθρωποι μέσα του, όπως θα έλεγε κι αγαπημένος μου δήλιος ποιητής Κρίτων Αθανασούλης, που πορευόταν και μεγάλωνε κι εκείνος, διπλά μέσα στο χρόνο: και ως παιδί και ως ενήλικας. Μια τέτοια διφυή πρόβαση προβλέπω και στο νέο ποιητή Αλεξίου…» (Μιχ. Μερακλής).

Ωστόσο, εκείνο που έχει κανείς να παρατηρήσει είναι ότι ο Δ. Αλεξίου ακολουθεί μια πορεία ανοδική κι εξελικτική που «αντανακλά τα προσωπικά βιώματα κι οράματά του μέσα απ’ το πρίσμα κάποιων κοινωνικών συνθηκών που ‘χουν σφραγίσει κι εξακολουθούν να επηρεάζουν τη ζωή του» (Λιλιάνα Δρίτσα).

• Κι εδώ, ίσως, θα χρειαζόταν η κουβέντα του ποιητή για το ρόλο της κριτικής και πώς τη βλέπει ο ίδιος.

Πρώτα-πρώτα, η κριτική νομίζω ότι σε κατευθύνει – εννοώ η καλή κριτική. Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις που γίνεται μια παρερμηνεία. Λόγου χάρη, πολλές φορές μ’ έχουν παρομοιάσει με το «ανεπανάληπτο ύφος» του Τσιφόρου ή του Καραγάτση, πράγμα που τελικά δεν ισχύει. Οπωσδήποτε υπάρχουν δάνεια και επιρροές από τα διαβάσματά μου. Είναι όμως αλήθεια ότι ο κριτικός δεν πρέπει να γράφει ο ίδιος – δηλαδή, η κριτική να είναι η αποκλειστική του απασχόληση…

• Η αφορμή, η τυπική, για την ενασχόλησή μας με τον Δημήτρη Αλεξίου ήταν το τελευταίο του βιβλίο «Η κατεδάφιση προετοίμαζε την ανέγερση» (εκδ. Πλέθρον), που είναι μια συλλογή πεζών κειμένων…

Αποτελείται από 13 συνολικά πεζά κείμενα. Καλύπτοντας έτσι μια πορεία είκοσι περίπου χρόνων, αφού το πρώτο διήγημα έχει γραφτεί όταν ακόμη ήμουν έφηβος. Χωρίς να είναι καθόλου ασκήσεις ύφους, τα πεζά αυτά έχουν το καθένα μια δική του ξεχωριστή γραφή. Η αδιάκοπη άσκησή μου πάνω στο γλωσσικό θησαυρό, ο φολκλορισμός που δέχτηκα απ’ τα δημοτικά μας τραγούδια και γενικά τα λαογραφικά κείμενά μας, οι οικογενειακές μου παραδόσεις, ιδιαίτερα οι διηγήσεις του πατέρα μου και, τέλος, οι προσωπικές εμπειρίες και τα διαβάσματα είναι οι δυνάμεις εκείνες που διαμόρφωσαν το – μάλλον ιδιότυπο – γλωσσικό μου όργανο. Αν, για παράδειγμα, το διήγημα της συλλογής «Πανδοχείο» θέλει να δείξει την ασυνεννοησία μεταξύ των ανθρώπων – τη σύγχρονη Βαβέλ – έχει ανάγκη από μια πολυλογία, από έναν βερμπαλισμό. Αντίθετα, στο διήγημα «Καλομελέτα κι έρχεται», ο ζητιάνος θέλει μια γλώσσα κοφτή, γρήγορη που πολλές φορές φτάνει σ’ ένα επικό σχήμα. Τα λυρικά κομμάτια, ίσως πολύ ποιητικά, κάποτε αυτοβιογραφικά, φτάνουν σε ερωτικές εξάρσεις. Κι έχουν ανάγκη από μια ανάκληση της μνήμης έτσι που να γίνονται περισσότερο αποκαλυπτικά. Και, τέλος, ένα παγανιστικό στοιχείο που υπάρχει σε μερικά διηγήματα έχει τις καταβολές του στα παιδικά μου χρόνια που τα πέρασα έξω από κάθε πολιτισμό, στην αμόλυντη ακόμα εκείνη Ελλάδα της επαρχίας…

• Όμως τι είναι ο Δημήτρης Αλεξίου – ποιητής ή πεζογράφος;

Εγώ νιώθω περισσότερο ποιητής. Τα πεζά μου νομίζω ότι είναι ανάπλαση των ποιημάτων μου. Πιο εύκολα με την πεζογραφία ρίχνουμε μια σκάλα επικοινωνίας πιο άμεση στους αναγνώστες. Μετά την απελευθέρωση από τον παραδοσιακό στίχο, που γράφτηκαν κατά τη γνώμη μου και κακά ποιήματα, ο κόσμος έχει μια αντιπάθεια σ’ αυτή την ποίηση (ενν. μοντέρνο στίχο). Κι έτσι χάνουμε και το λίγο αναγνωστικό κοινό. Η ποίηση πρέπει να είναι κατανοητή…

• Και ποια θέματα πρέπει ν’ απασχολούν σήμερα τους ποιητές;

Νομίζω ότι όλα τα χρόνια τα ίδια θέματα απασχολούν τους ποιητές: ο έρωτας, η κοινωνική αδικία και το όραμα για ένα καλύτερο αύριο. Μόνο που τα θέματα αυτά, κάθε φορά, παίρνουν διαφορετικές φόρμες. Το περιεχόμενο, πιστεύω, δεν αλλάζει.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. ο Δημήτρης Αλεξίου γεννήθηκε στη Σπάρτη το 1949 και σπούδασε σκηνοθεσία. Τα δυο προηγούμενα από την Κατεδάφιση… πεζά του ήταν τα Παλιά τετράδια (1981) και Μικρά αθηναϊκά (1982).

[Εξόρμηση, 4 Μαρτίου 1986]