ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΣ: «Η ολιγαρχία δυσπιστεί και φοβάται το πνεύμα»

Standard

Αφορμή για τη συνέντευξη που πήραμε από τον Ασημάκη Πανσέληνο, στάθηκαν κάποιες πληροφορίες για μια νέα κίνηση που εκυοφορείτο στο χώρο των λογοτεχνών:

  • Από ποια ανάγκη νομίζετε ότι ξεκίνησε η δημιουργία νέας λογοτεχνικής κίνησης και, ακόμα, αυτή η πληθώρα των οργανώσεων ωφελεί ή βλάπτει;

Όταν μια κίνηση ξεκινάει, πάντα υπάρχει μια αιτία. Αν είναι δικαιολογημένα ή όχι τα κίνητρά της, αυτό θα φανεί από την απήχηση που θα βρει στα πρόσωπα που απευθύνεται, αλλά και από την ίδια την πολιτεία της, αν δηλαδή θα υποκύψει και αυτή στις αδυναμίες που κατηγορεί την παλιότερη ότι υπέκυψε. Όσο για την αντίληψη ότι η πληθώρα των οργανώσεων βλάπτει καθεαυτή, την αποκρούω σαν απολυταρχική. Γιατί, δεν σας διαφεύγει ότι η λεγόμενη ενότητα που διακηρύχνεται από παντός είδους μικρούς και μεγάλους κυβερνήτες είναι ιδέα του κάθε κατεστημένου.

  • Ναι, αλλά η ενότητα δεν θα ήταν ωφέλιμη στην επίτευξη των σκοπών της οργάνωσης και του λογοτεχνικού κόσμου;

Βεβαιότατα. Αλλά η ενότητα είναι ενότητα όταν υπάρχει από εαυτού της. Κι όταν δημιουργιέται από τα πράγματα Στις 28 του Οκτώβρη 1940, το πρωί, η χώρα που ήταν διαιρεμένη θανάσιμα, βρήκε σε μια ώρα μέσα μια ενότητα που κανείς δεν την περίμενε. Σε ομαλές συνθήκες, η ποικιλία και η σύγκρουση ιδεών, σωστών ή λαθεμένων (που ταιριάζει ιδιαίτερα στον καλλιτεχνικό κόσμο) είναι ο καλύτερος τρόπος να βρίσκεται η κοινωνία σ’ ένα επίπεδο που να επιβεβαιώνει την ανθρώπινη ιδιότητα σε κάθε πολίτη.

  • Σε τι κατάσταση βρίσκεται σήμερα, κατά την αντίληψή σας, η σύγχρονη λογοτεχνία μας;

Δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς θέλετε να πείτε. Η λογοτεχνία μας βρίσκεται σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, κοντά στο λαό. Η λογοτεχνία, όπως και όλη η τέχνη, έχει αυτό το ιδιαίτερο πλεονέκτημα ότι πλησιάζει τον άνθρωπο και τον κατακτά από το δρόμο της γοητείας και όχι της λογικής. Έτσι μπορεί και βρίσκεται με τον πολίτη σε μονιμότερη, βαθύτερη και ανθρωπινότερη σχέση. Τώρα, μετά την πτώση της δικτατορίας και την απομάκρυνση της ξενοκίνητης μοναρχίας, η ελληνική λογοτεχνία δοκίμασε μια άνθηση που δεν την είχε ποτέ δοκιμάσει. Η βίαιη πνοή της ελευθερίας της άνοιξε δρόμους στα δημοκρατικά ιδεώδη. Κι αυτό το φαινόμενο, που αρκετοί το κορόιδεψαν, να βλέπεις ανθρώπους που προσπαθούν να κάνουν λογοτεχνία, γράφοντας στίχους και πεζά, με αισθητικά αμετουσίωτο πολιτικό περιεχόμενο, είναι κάτι με σημαντική πολιτικοκοινωνική σημασία.

  • Τα επαγγελματικά προβλήματα των λογοτεχνών σε τι κατάσταση βρίσκονται;

Όπως οι λογοτεχνικές οργανώσεις, έτσι και το επάγγελμα των λογοτεχνών – αν μπορεί να ονομαστεί επάγγελμα – έχουν μια ιδιοτυπία. Με κάποιο τρόπο είναι, βέβαια, επάγγελμα και με κάποιο τρόπο δεν είναι. Γιατί ο πραγματικός καλλιτέχνης, με το έργο του, ασκεί ένα κοινωνικό λειτούργημα, που του είναι προσωπική του ανάγκη να το ασκήσει και είναι δεδομένο με την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του. Ο ποιητής θα κάνει ποιήματα κι αν ακόμη του απαγορέψεις να γράφει. Η καλλιτεχνική δημιουργία είναι οργανική ανάγκη στον καλλιτέχνη, έχει κάτι κοινό με την ερωτική λειτουργία – αυτό πια είναι κοινοτοπία. Ο Θεόφιλος ήταν καλλιτέχνης που επαιτούσε σχεδόν για να ζήσει και να εκφράζεται με τα χρώματά του. Ο Καβάφης δεν τύπωσε στη ζωή του μηδέ ένα βιβλίο. Άλλοι γράφουν σωρό βιβλία… Θεωρητικά μπορεί να είσαι φασίστας και λογοτέχνης. Αλλά στην πράξη το εγχείρημα δεν είναι τόσο εύκολο. Και οι συνδικαλιστικοί αγώνες του λογοτέχνη με άλλου είδους αγώνες ικανοποιούνται. Φανταζόσαστε ποτέ τον κύριο υπουργό Εθνικής Άμυνας να απεργήσει από υπουργός για να του αναγνωριστεί η ιδιότητα του λογοτέχνη;

  • Τι πιστεύετε για την ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου στους καιρούς μας;

Πιστεύω πως με το έργο του και με το κύρος που μπορεί να έχει, πρέπει να επηρεάζει όσο μπορεί τους ανθρώπους για να καταστήσουν ατελέσφορα τα σχέδια των ιμπεριαλιστών να καταστρέψουν σύξυλο τον πλανήτη για να διατηρήσουν τα πλούτη τους και την υποδούλωση των φτωχών λαών.

  • Πέστε μου τώρα αν το αναγνωστικό κοινό αντιπροσωπεύει πλατιές μάζες του λαού ή είναι περιορισμένο;

Το αναγνωστικό κοινό της λογοτεχνίας πάντα το αποτελούσαν στη χώρα μας άνθρωποι του λαού και βέβαια και σήμερα, ύστερα από το ελληνο-συμμαχικό φιάσκο της δικτατορίας, είναι πλατύτερο από κάθε άλλη φορά. Όσο η κατάσταση σφίγγει, τόσο η ολιγαρχία μας δυσπιστεί και φοβάται το πνεύμα. Κι όσο τούτο υποδείχνει λύσεις ασύμφορες γι’ αυτήν, τόσο το εχθρεύεται και το πολεμά. Βέβαια και στην ολιγαρχία υπάρχουν πολλά άτομα που διαβάζουν και φαίνονται εξανθρωπισμένα μόλις ανοίξεις κουβέντα μαζί τους. Τούτα θεωρούνται κομμουνιστές.

  • Θέλετε να κάνετε μια αποτίμηση της πνευματικής μας ζωής από τότε που εμφανιστήκατε στα γράμματα μέχρι σήμερα;

Δύσκολο πράμα αυτό που ζητάτε σε μια συνέντευξη του ποδαριού, που λέει ο λόγος, κι ακόμα πιο δύσκολο γιατί ρωτάτε έναν άνθρωπο που η ζωή του και η σκέψη του κινήθηκε μεν μέσα στο πλαίσιο του μαρξιστικού σοσιαλισμού, πλην όμως ποτέ δεν υποτάχτηκε σε αλήθειες απόλυτες (θέλοντας και μη), έμεινε πάντα κομματικά ανένταχτος, όπως είναι και σήμερα. Τις σκέψεις μου και τα αισθήματά μου τα εξέφρασα πάντα με τα βιβλία μου και ίσως στα δυο τελευταία πεζογραφήματά μου μπορείτε να βρείτε απάντηση στο ερώτημα που μου θέτετε. Για να μη σας αφήσω όμως χωρίς απάντηση, πράγμα που θα μπορούσε να θεωρηθεί και λιποψυχία, σας λέω πως η γνώμη μου είναι ότι η ελληνική σκέψη στο μεγαλύτερο και στο πιο αξιόλογο μέρος της, υπήρξε πάντα κοντά στο λαό και στην πρόοδο, όπως είναι και σήμερα.

Ο Ασημάκης Πανσέληνος (1903-1984), γιος του εμπόρου υφασμάτων Ιωακείμ και της Μυρτώς το γένος Βελισσαρίου, γεννήθηκε στη Μυτιλήνη, όπου πέρασε τα παιδικά και γυμνασιακά του χρόνια. Σπούδασε στη νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, από όπου αποφοίτησε το 1929 και εργάστηκε ως δικηγόρος.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του προσκάλεσε στη Μυτιλήνη, από κοινού με το Βασίλη Αρχοντίδη, τον Γιάννη Ψυχάρη, γεγονός που χαιρετήθηκε από τους κατοίκους του νησιού ως πρωτοποριακή πνευματική κίνηση. Στη δικτατορία του Μεταξά συνελήφθη για αντικαθεστωτική δράση (από κοινού με τους Νίκο Καρβούνη, Κώστα Βάρναλη και Γιάννη Κορδάτο) και κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και του εμφυλίου εντάχτηκε στην Αντίσταση και κλείστηκε από τους Ιταλούς και τους Άγγλους στις φυλακές Αβέρωφ και το Χασάνι αντίστοιχα.

Μετά το τέλος του Εμφυλίου διετέλεσε βουλευτής Λέσβου (1950-1951) με το κόμμα της ΕΛΔ. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1921 με τη βράβευση ενός πεζογραφήματός του σε διαγωνισμό του περιοδικού του Θεόδωρου Θεοδωρίδη (Ντορή Ντόρου) Μυτιληνιός, στο οποίο δημοσίευσε στη συνέχεια στίχους και πεζά, ενώ ακολούθησαν δημοσιεύσεις του, με διάφορα ψευδώνυμα, σε έντυπα όπως ο Ελεύθερος Λόγος (1921), η Καμπάνα (1923-1924), ο Ταχυδρόμος (1925), η Λεσβιακή Μούσα (1925-1927) και οι Λεσβιακές Σελίδες (1925). Συνεργάστηκε επίσης με τους Νέους Πρωτοπόρους (από το 1931), τα Νεοελληνικά Γράμματα (μετά το 1936), τη Μάχη (από το 1945) την Πολιτική, τα Ελεύθερα Γράμματα (1945-1947) κ.α., όπου δημοσίευε λογοτεχνικά κείμενα, άρθρα και κριτικά δοκίμια, ενώ το 1946 εξέδωσε την ποιητική συλλογή Μέρες οργής.

Γνωστός ωστόσο έγινε κυρίως μέσα από το αυτοβιογραφικό πεζογράφημα Τότε που ζούσαμε (1974), στο οποίο παρουσιάζεται η κοινωνική και πολιτική κατάσταση της Ελλάδας από την προπολεμική περίοδο ως την εποχή του εμφυλίου. Στα ίδια πλαίσια κινήθηκε και πεζογράφημά του με τίτλο Νερά και χώματα και άλλα πολλά. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Ασημάκη Πανσέληνου βλ. Αργυρίου Αλεξ., «Πανσέληνος Ασημάκης», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 8. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988 και Καραγιάννης Βαγγέλης, Σύντομα γενεαλογικά, βιογραφικά, βιβλιογραφικά του Ασημάκη Πανσέληνου. Αθήνα, ανάτυπο από το Δελτίο της Λεσβιακής Παρουσίας 86, 1984. (Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, Ε.ΚΕ.ΒΙ.).

[Εξόρμηση, 6-7/6/1981]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s