ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ: Εντεύθεν, η αισιοδοξία μου!

Standard

Ο Δημήτρης Χριστοδούλου και ο δημοσιογράφος Νίκος Λαγκαδινός

Πάντα μαχητικός, καίριος, οργισμένος, χειμαρρώδης στο λόγο του, ο συγγραφέας και ποιητής Δημήτρης Χριστοδούλου σε αιχμαλωτίζει. Η κουβέντα μαζί του είναι απόλαυση πνευματική. Οι αναγνώστες της Εξόρμησης γιατί η συνεργασία μαζί του υπήρξε από τις γονιμότερες στιγμές της εφημερίδας μας. Ο Δημήτρης Χριστοδούλου είναι πολυγραφότατος. Ποίηση, θέατρο, μυθιστόρημα, διήγημα, τραγούδι. Με επανεκδόσεις. Μετρήσαμε 27 ποιητικά βιβλία, 14 θεατρικά,, 12 μυθιστορήματα, 5 βιβλία με διηγήματα και τραγούδια δεκάδες…

Αποζητώντας το λόγο του Δημήτρη Χριστοδούλου, βρίσκουμε ως αφορμή το τελευταίο μυθιστόρημά του που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Κέδρος με τίτλο Η έκρηξη και, να, πρόσωπο με πρόσωπο, η συνέντευξη. Όμως πριν απ’ όλα, να αποδώσουμε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι. Όπως σ’ όλα τα βιβλία του Χριστοδούλου, έτσι και σ’ αυτό, το εξώφυλλο είναι της συντρόφου του, της Μαρίας Κανδρεβιώτου. Ένας πίνακας που δεν έχει εκτεθεί ποτέ γιατί επρόκειτο να εκτεθεί τον Μάη του ’67 και μεσολάβησε η δικτατορία. Ιδού η συνέντευξη:

  • Θ’ αρχίσουμε με μια γενική ερώτηση κύριε Χριστοδούλου. Σαν δημιουργός του λόγου που είστε, πώς βλέπετε το γενικό πνευματικό κλίμα στη χώρα. Και για να γίνω σαφής, είστε αισιόδοξος ή απαισιόδοξος;

Το γενικό κλίμα δημιουργεί όλες τις προϋποθέσεις της απαισιοδοξίας, αλλά δεν είναι αλήθεια. Πάντα σε σχέση με το τι είμαστε χτες και το τι είμαστε σήμερα, μολονότι δεν έχουμε φτάσει εκεί που θα θέλαμε, είμαι αισιόδοξος. Πρώτα απ’ όλα έχουμε μια βαθιά εκδημοκράτηση της κυκλοφορίας του βιβλίου, της έκτασης του διαλόγου, της ποικιλίας των αντικειμένων, σχεδόν θα μπορούσε να πει κανείς ότι φτάσαμε στο όριο να θέσουμε οι ίδιοι στους εαυτούς μας όρια βαθιάς λογικής και νομιμότητας. Κι όταν λέω βαθιά λογική, εννοώ το ουσιαστικό εκείνο συμφέρον, που θέλει το διάλογο σαφή και όχι φλύαρο και τα νόμιμα όρια για να αποφύγουμε τη χυδαιότητα. Συνεπώς, κάτω απ’ αυτούς τους όρους, και με δεδομένο το άνοιγμα προς όλα τα πνευματικά μέτωπα, οι προοπτικές είναι μάλλον αισιόδοξες.

  • Κύριε Χριστοδούλου, θα κάνω τον δικηγόρο του διαβόλου. Είστε αισιόδοξος, αλλά πώς; Περιγράψατε ένα κλίμα για το οποίο συμφωνώ. Ωστόσο, αγνοείτε ότι υπάρχουν δύσκολοι όροι για την παραγωγή του πολιτιστικού έργου; Δηλαδή, πιστεύετε ότι υπάρχει γενική πολιτική και κοινωνική υποδομή για να αποδεχτεί την αισιοδοξία σας; Ας πούμε, πως ένα 2,5% του πληθυσμού αγοράζει βιβλία κι ας υποθέσουμε ότι διαβάζουν άλλοι τόσοι. Κι ακόμα το 25% του πληθυσμού των αναλφάβητων δεν σας δημιουργεί φόβους και αναστολές;

Αν λάβω υπόψη μου ότι οι αναγνώστες την περασμένη δεκαετία ήταν 0,50%, έχουμε μια πρόοδο και το ότι το 25% των αναλφάβητων είναι η γενιά που στην πλειοψηφία του αποχωρεί, ο κόσμος που ανέρχεται μας δίνει τέτοιους αριθμούς που υπογραμμίζουν μια οπωσδήποτε ανοδική πορεία. Εντεύθεν, η αισιοδοξία μου!

  • Μιλάνε πολλοί για την παρεμβολή των τηλεοπτικών και βιντεο-μέσων σαν μια τροχοπεδητική παράμετρο που εμποδίζει την νέα γενιά να πλησιάσει. Κι ακόμα ότι το βιβλίο σαν μέσο μεταφοράς του λόγου και των εννοιών είναι ήδη ιστορικά παρωχημένο. Ποια νομίζετε, λοιπόν, θα είναι η τύχη του βιβλίου, εσείς σαν συγγραφέας, αν είναι αλήθεια ότι πηγαίνουμε για μια καθαρά οπτικο-εικονιστική κοινωνία;

Η εικόνα εικάζει και παράγεται από το ρήμα εικάζω. Δεν πιστεύω ότι ο κόσμος μπορεί να συνεχίζει στηριζόμενος σε εικασίες. Η λέξη σαν το τελικό σημαίνον απέναντι στη μετωπική σύγκρουση με τον γύρω κόσμο, κι ακόμα μ’ αυτό που δεν μπορούμε να πούμε, δηλαδή το άρρητο, θα δώσει τη μάχη με τη λέξη για να κρατήσει τον άξονα με τον αρχικό λόγο που λέει τι είναι αυτός ο κόσμος. Συνεπώς, και η ποίηση και η πεζογραφία και η φιλοσοφία στην αόρατη πλευρά της σελήνης αυτή τη στιγμή αναμένουν να διατυπώσουν ακόμα μια φορά και δεν ξέρω πόσες ακόμα τον κόσμο.

  • Σας ικανοποιούν οι τιμές των βιβλίων σήμερα;

Όχι. Το βιβλίο έπρεπε να είναι πιο προσιτό. Στο κάτω-κάτω της γραφής γιατί πρέπει σώνει και καλά ν’ ακολουθεί κατ’ αναλογία τις τιμές των βίντεο και των τηλεοράσεων; Αν εξαιρέσουμε τα μεροκάματα, η τεχνική της παραγωγής του βιβλίου, είναι απλούστατη. Έναντι μάλιστα ενός βίντεο και μιας τηλεόρασης είναι μηδαμινή. Γιατί τόσο υψηλή η τιμή του βιβλίου; Θα σας πω εγώ. Επειδή έγινε λαϊκό είδος η τηλεόραση και το βίντεο, δηλαδή τα καταφέρανε οι μάνατζερ εδώ, θέλουν να μας πείσουν ότι το βιβλίο ανήκει στην ελίτ και το πιστέψαμε όλοι – και οι εκδότες. Η μισή τιμή του βιβλίου ανήκει στο μύθο και η υπόλοιπη ανήκει στα πραγματικά έξοδα παραγωγής. Βάσει ποιας αρχής οι βιβλιοπώλες παίρνουν 40% έκπτωση και ο συγγραφέας 15% δικαιώματα; Συνεπώς, είναι πολύ να σκεφτώ ότι πίσω απ’ αυτές τις συνθήκες έχει ένα πλήρες άλλοθι ο εκδότης να πουλάει ένα βιβλίο 600 δραχμές διακοσίων το πολύ σελίδων, όταν γνωρίζουμε ότι στα 3.000 αντίτυπα το κόστος παραγωγής ανά χίλια αντίτυπα πέφτει 30%, με αποτέλεσμα να φτάνουμε σε κόστος παραγωγής στην πρώτη έκδοση 250 δραχμών, στη δεύτερη διακοσίων δραχμών κι από την Τρίτη κι έπειτα να εκμηδενίζεται σχεδόν; Θα μου πουν ότι ακρίβυνε το χαρτί. Να βρουν φτηνότερο. Αυτοί ξέρουν…

  • Πιστεύετε ότι τα πολιτικά πράγματα επηρεάζουν τα πολιτιστικά;

Σαφώς. Όλοι πιστεύουν κι αυτό επιδρά λάθος στο βιβλίο και στην κυκλοφορία του ότι, όσο θα κυβερνάει η αριστερά δεν θα κυκλοφορεί το αριστερό βιβλίο κι αν θα κυβερνήσει η δεξιά θ’ ανέβει το δεξιό. Δηλαδή, κάνουμε έναν άθλιο απολογισμό. Η διακυβέρνηση μιας χώρας από μια δημοκρατική προοδευτική κυβέρνηση ανεβάζει τη θέληση για διάβασμα. Κι αυτό γιατί; Μέσα στην απόλυτη ελευθερία, πρέπει να γνωρίζει κανείς να κολυμπάει γιατί θα πνιγεί. Σε μια συντηρητική πολιτεία, η μονομέρεια απ’ όλες τις κατευθύνσεις καταντάει θεότητα. Γι’ αυτό το λόγο η πολιτική επιδρά στην κίνηση των πολιτιστικών πραγμάτων γενικά και του βιβλίου και γι’ αυτό η πολιτεία πρέπει να παραμείνει δημοκρατική και ελεύθερη.

  • Ποιοι δρόμοι νομίζετε ότι μπορούν να οδηγήσουν στην παραπέρα ανάπτυξη της ανάγνωσης του βιβλίου;

Επειδή πιστεύω ότι το βιβλίο και το διάβασμα θα παίξουν μοιραίο ρόλο για την εξισορρόπηση του πολιτισμού μας, προτείνω ως ενισχυτικό στοιχείο, Α) όλα τα κρατικά, δημοτικά περιφερειακά θέατρα να διαθέσουν το 5% του ετήσιου χρόνου τους στην ανάγνωση από σκηνής ποιημάτων, πεζογραφημάτων και δοκιμίων, χωρίς εισιτήρια. Το ελεύθερο θέατρο με επιδότηση. Β) Να χωριστεί πολιτιστικά η χώρα σε δώδεκα τομείς με ετήσια δράση όλων των τομέων της τέχνης, με εναλλακτική αλυσίδα. Έξι κρατικές ορχήστρες για την απορρόφηση του δυναμικού και με δικαίωμα μετάκλησης προσωπικοτήτων ως εκτελεστών ή δασκάλων, μονίμων, εκτάκτων, τουλάχιστον όσο δικαίωμα έχουν γι’ αυτό οι ποδοσφαιρικές ομάδες.

  • Κύριε Χριστοδούλου, το τελευταίο μυθιστόρημά σας, η «Έκρηξη», τι είναι;

Η Έκρηξη, καταρχήν, είναι μόδα. Περνάμε μια εποχή εκρήξεων και το «μόδα» εδώ δεν το λέω περιφρονητικά γιατί και η μόδα είναι ιστορικός καταναγκασμός. Αλλά κυριολεκτικά στο μυθιστόρημα αυτό αναλύω την προσωπικότητα ενός ανθρώπου, επαναστάτη καταρχήν, ο οποίος δρα ανάμεσα σε όλα τα επίπεδα της προσωπικής του ζωής και μπαίνει στο βασικό του στοιχείο της δράσης με μια αμφιβολία: ποιος έχει δώσει τη μπόμπα που βάζει! Και επειδή δεν μπορεί να το εξακριβώσει, λειτουργεί τυπικά, σχεδόν μυθολογικά, περιμένοντας δικαίωση από το μύθο και λιγότερο από την πραγματικότητα που του αρνείται την επαλήθευση. Ίσως ο ήρωάς μου είναι η μοίρα του μοντέρνου κόσμου μας…

Εστίες αντιστάσεως

Και θα ‘ρχονται βροχές

χώμα από τ’ άλλο χώμα

χιόνι από την άλλη καταχνιά

όγκοι ζωής

κρουνοί νερού

ρίζες που ξέχασες

και θα ‘ρχονται

πίσω απ’ το σίδερο

και πέρα απ’ το καλάι

πέρα απ’ το σώμα μας που ξέχασε

και θα ‘ρχονται

μέσ’ απ’ την πέτρα

και κάτω από την άργιλο

και θα ‘ρχονται

άλλα νερά

στήθη κομμένα σ’ άλλο μάρμαρο

κι όπως θα ξέρεις

κι όπως θα λες

σώμα πού πας

σχεδία πικρή κορμί μου

στόμα εσύ;

Τώρα καθώς χυμάει ν’ αναφλεγεί

τώρα καθώς λυσσάει

τώρα

κορμί που πας;

Και να φοβάσαι πια τον ίδιο φόβο

να σφίγγεις με την ίδια λύσσα το κλειδί

το ίδιο μήκος μπρος στα δάχτυλα τα νύχια

τα δόντια πάντοτε σε στάση απειλής.

[Εξόρμηση, 15 Μαΐου 1988]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s