ΚΩΣΤΑΣ ΜΑΥΡΟΥΔΗΣ: «Αποκρυπτογραφώ την καθημερινότητα»

Standard

Μαυρουδής ΚώσταςΟ Κώστας Μαυρουδής πρωτοδημοσίευσε το 1968 και το 1973 κυκλοφόρησε η πρώτη του ποιητική συλλογή Λόγοι δύο, ενώ το 1977 η Ποίηση. Ωσότου, πριν λίγο καιρό, δημοσίευσε το πρώτο του βιβλίο με πεζογραφήματα. Τίτλος: Με εισιτήριο επιστροφής.

«Αυτό που έχει σημασία, δεν είναι ούτε ο έρωτας, ούτε τα λεφτά, ούτε ο Μαυρουδής. Σημασία έχει η απόχρωση…». Ένα από τα κείμενα του Κ. Μαυρουδή, η παρατήρηση του οποίου φωτίζει μια σειρά από εικόνες, σχέσεις, μνήμες, προσχέδια κειμένων, πράγματα άψυχα και μη, αφυπνισμένα από την αδιαφορία, στην οποία ζουν και την παραδίδει στα μάτια μας με τη φιλοδοξία της αποκαλυπτικής χειρονομίας. Με το «Εισιτήριο επιστροφής» – γραφή που μας παραπέμπει στις διαθέσεις του αισθητισμού 0- σημειώνεται από τον εκδότη – ο συγγραφέας μας δείχνει την αυλαία όπου παίζεται η πράξη της αισθητικής ζωής των πραγμάτων.

  • Αυτή τη φορά εμφανίζεσαι με ένα βιβλίο πεζογραφίας, ενώ μέχρι τώρα σε γνωρίζαμε από την ποιητική δουλειά σου…

Δεν πιστεύω ότι τα κείμενα που θα διαβάσει ο αναγνώστης στο βιβλίο μου Με εισιτήριο επιστροφής ανήκουν αυστηρά στο είδος της πεζογραφίας. Υπάρχει, βέβαια, η πρόφαση της αφήγησης, η παρουσίαση ή ανάπτυξη κάποιων εικόνων, γεγονότων ή περιστατικών, που δεν προλαβαίνουν, όμως, να γίνουν ένα τυπικά αρθρωμένο πεζογραφικό σώμα. Είτε πρόκειται για μια ιδέα είτε για μια εικόνα είτε για ένα περιστατικό, τα ερεθίσματα σ’ αυτό το βιβλίο – ποιητικά, σαν διάθεση – προτιμήθηκε να διαπεραιωθούν με απλό αφηγηματικό τρόπο.

  • Τι είναι, όμως, αυτές οι σημειώσεις με την περιορισμένη έκταση που θυμίζουν ημερολογιακή καταγραφή;

Πρόκειται για ένα είδος λόγου προσωπικό, εξομολογητικό, που θέλει να απομονώσει και ν’ ασχοληθεί με μικρά αποσπάσματα ζωής, λεπτομέρειες απ’ τη μεγάλη σύνθεση των πραγμάτων, να τις φωτίσει, να δώσει τη δική του ερμηνεία, να αποκαλύψει κάποια δυσδιάκριτη ταυτότητά τους και να παραδώσει ένα νέο, ποιητικά αποκαθαρμένο αντικείμενο. Είναι, δηλαδή, καταγραφή παρατηρήσεων. Ο γράφων επιθεωρεί τον κόσμο, προσέχει τις λεπτομέρειές του, θέλει να ανασύρει το ελάχιστο, φιλοδοξεί να αξιοποιήσει το ασήμαντο, αποκαλύπτοντας τις αθέατες πλευρές τους. Δεν ξέρω πόσο έχω απομακρυνθεί από την ποίηση. Λείπουν, βέβαια, οι τεχνικές της προϋποθέσεις. Υπάρχει ένας πεζολογικά διατυπούμενος λόγος, που ωστόσο πιστεύει ότι βρίσκεται στις πηγές της ποίησης και χρησιμοποιεί κάποτε για να λειτουργήσει δικές της μεθόδους. Την έκπληξη, το φραστικό εύρημα κ.λπ.

  • Απ’ ό,τι βλέπω, λοιπόν, είναι ένα υλικό σημειώσεων, καταγραφών, εντυπώσεων, ιδεών, που βρίσκονται αιφνίδια, το ένα κοντά στο άλλο, αλλά συγχρόνως είναι αυτόνομα και ανεξάρτητα. Μήπως αυτές οι σημειώσεις είναι ένα υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για κάτι συνθετικό;

Είναι μια πάγια λογική ερώτηση, αφού δεν έχουμε στη γλώσσα μας γνωρίσει την παράδοση τέτοιας έκφρασης. Πράγματι, δεν είναι εύκολο να δούμε μια σειρά από διατυπώσεις του καθημερινού, αυτόνομες και ανεξάρτητες, έξω από μια μυθοπλαστική σύνθεση. Αυτή η σύνθεση πλησιάζει, περισσότερο, στα προσχήματα του πραγματικού και ευνοεί τον αναγνώστη να την παρακολουθήσει. Απεναντίας οι μοναχικές παρατηρήσεις αποσπασμένων πραγμάτων, χρήζουν μιας άλλης στάσης, όπου η μέθεξη οφείλει να είναι ποιητική. Ο αναγνώστης δεν παρασύρεται από το μύθο. Αποκαλύπτει ή δεν αποκαλύπτει το ποιητικό δεδομένο της παρατήρησης ή της πρότασης του συγγραφέα΄ στη σελίδα 47 π.χ. ο συγγραφέας βγάζει το χαλί απ’ το δωμάτιο γιατί ήρθε πια το καλοκαίρι και βρίσκει κάτω από ένα έπιπλο κάποιο παλιό σπόρο καρπουζιού. Γοητεύεται και παίζει με την απορία του, από ποιο καλοκαίρι προέρχεται αυτός ο σπόρος. Ο αναγνώστης ή θα ανακαλύψει τη σημασία αυτού του ευρήματος, αυτής της παρατήρησης ή όχι. Στη δεύτερη περίπτωση, η σημείωση πάει χαμένη. Ο λόγος και η πρόθεσή του μένει ανενεργός. Αν όμως αυτό το γεγονός ήταν ενταγμένο σε μια σύνθεση με συνέχεια και εξέλιξη (διήγημα, μυθιστόρημα) ακόμα κι αν χάνονταν η σημασία του, ο αναγνώστης θα είχε την ευχέρεια να συνεχίσει την περιπλάνησή του στο υπόλοιπο μέρος της αφήγησης. Ο συγγραφέας θα τον σταματούσε κάπου αλλού. Αν όχι στην ποιητική έκσταση, θα τον παγίδευε σε μια άλλη στιγμή.

  • Το κοινό της γραφής σου, δηλαδή, δεν είναι το κοινό της πεζογραφίας. Όπως είπες πριν, οι προϋποθέσεις αυτού του λόγου είναι πιο κοντά στην ποίηση…

Ακριβώς. Τα αυτονομημένα και ξένα μεταξύ τους κομμάτια δίνουν την εντύπωση ποιημάτων που όμως διατυπώθηκαν διαφορετικά. Πεζολογικά – αν θες – ή περιγραφικά. Εγώ ήθελα να δείξω κάποιες περιοχές, κάποιους φωτισμούς, κάποιες αποχρώσεις.

  • Μου δημιουργείται η εντύπωση ενός ειδικού παρατηρητή που αισθητικοποιεί όλα τα γεγονότα που του συμβαίνουν…

Αυτό είναι αλήθεια. Τα συμβαίνοντα δεν έχουν παρά αισθητική σημασία. Κάποιες φορές, βέβαια, η αισθητική εντύπωση δημιουργεί μερικά συμπεράσματα ηθικής ή λογικής τάξεως. Αυτό, όμως, είναι η εξαίρεση. Ο κανόνας είναι μια εντύπωση αισθητικής γρήγορσης – θα έλεγα – έτσι ώστε τα πράγματα της καθημερινής ζωής να βρίσκουν μια ιδανική ερμηνεία και διατύπωση.

  • Ποια περίοδο αφορούν αυτές οι σημειώσεις σου;

Είναι επιλογή σημειώσεων που αφορούν στα χρόνια 1976-’81.

  • Θα ήθελα, όμως, να μιλήσουμε γενικότερα για την πεζογραφία: τι βλέπεις στο χώρο αυτό;

Η πεζογραφία (μυθιστόρημα – διήγημα), όπως και ο κινηματογράφος και το θέατρο, προϋποθέτουν – είναι γνωστό – μια κοινωνία με συγκεκριμένη διαστρωμάτωση. Πιο απλά. Προϋποθέτουν την ποικιλία, την ποικιλομορφία της αστικής ζωής. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχουν προϋποθέσεις που να παρέχουν στην τέχνη χαρακτήρες. Σε μια κοινωνία, όπως η δική μας, με ανυπαρξία αυθεντικής αστικής ζωής, που να διαθέτει κάποια παράδοση με πολιτισμικό υπόβαθρο, είναι αναπόφευκτο τα πρόσωπα να περνούν στη λογοτεχνία σαν φιγούρες και οι σχέσεις τους να παρουσιάζονται με το χαρακτήρα ηθογραφικής ελαφρότητας. Θυμάμαι πάντα με θαυμασμό τα εξής: Μόνο στο έργο του Μπαλζάκ υπάρχουν 4.000 χαρακτήρες. Το συμπέρασμα εξάγεται εύκολα. Ποια μπορούσε να είναι η μοίρα της πεζογραφίας σε μια χώρα με πρωτόγονες σχέσεις και δομές, όπως η δική μας; Θαυμάζω το συγγραφέα που κατάλαβε, απ’ την περασμένη εικοσαετία, πως η νεοελληνική πεζογραφία αν θα υπάρξει, δεν θα βρίσκεται στην αυλή της θείας του ή στο περιβόλι του χωριού του. Αυτό δεν αφορισμός, ούτε σνομπ ευφυολόγημα. Υπάρχει ανάγκη να παρακολουθήσουμε έναν κόσμο – δικό μας και ξένο – ευεπίφορο σε θέματα, πυκνό σε αντικείμενα και ποιότητες. Η εξέλιξη, η αστικοποίηση της νεοελληνικής κοινωνίας είναι μια υπόθεση αργή, δύσκολη και αστεία τις περισσότερες φορές. Η ματιά της πεζογραφίας, ωστόσο, ή θα στραφεί προς τα εκεί ή δεν θα υπάρξει. Η περίοδος που ζούμε τώρα είναι ιδιαίτερη, γιατί είναι στάσιμη. Παντού φαίνεται η αμηχανία. Οι «επιστροφές», οι περίφημες ρίζες, οι ρεμπετολαγνείες, οι «ορθοδοξίες». Η στασιμότητα μιας κοινωνίας που δεν ξέρει πώς να κάνει τα πρώτα βήματα και στην πολιτική και στην πολιτιστική έκφραση.

  • Υπάρχει όμως και μια νεότατη έκφραση, αλλού προσανατολισμένη…

Καταλαβαίνω τι θέλεις να πεις. Φοβούμαι ότι πέφτουμε σ’ ένα άλλο άκρο. Θα ευχόμουν η νέα πεζογραφία να μη σταθεί στα πέτσινα μπουφάν, τα οργισμένα μηχανάκια, τον εύκολο φεμινισμό, τον επικίνδυνο αμοραλισμό, την αδιαφορία. Όλα αυτά και πάλι δίνουν ένα πρόσωπο ευκολίας, χωρίς διάρκεια. Κάποτε τα πρόσωπα στην ελληνική πεζογραφία θα πρέπει να είναι μονάδες, που μπορούν να μιλούν, να διαλέγονται μέσα σ’ ένα χώρο με αξίες ή απαξίες. Αλλά χρειαζόμαστε πρόσωπα. Αυτές οι κούκλες με τις σπασμωδικές αντιδράσεις, με ανύπαρκτο λόγο, που πάνε σε καφετέριες και κάνουν σούζες, είναι ένα γραφικό περίγραμμα χωρίς σημασία. Δεν ξέρω καμιά λογοτεχνία που συντέθηκε από πρόσωπα μιας κοινωνίας χωρίς γλώσσα, χωρίς αξίες, χωρίς προοπτικές, χωρίς το κύτταρο μιας σοβαρής εξέλιξης. Αν μερικά παιδιά ερμήνευσαν την αμερικανική ζωή έτσι, έχουν καταλάβει λάθος και μεταφέρει λάθος τα πρότυπά τους.

Ο Κώστας Μαυρουδής γεννήθηκε το 1948 στην Τήνο. Σπούδασε νομικά στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Εμφανίστηκε στα γράμματα με την ποιητική συλλογή «Λόγοι δύο» (1973). Από το 1978 εκδίδει -μαζί με τον Τάσο Γουδέλη-το λογοτεχνικό περιοδικό «Το Δέντρο».

[Εξόρμηση, 21 Ιανουαρίου 1984]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s