ΜΑΝΟΛΗΣ ΠΡΑΤΙΚΑΚΗΣ: «ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΑ»

Standard

Η τραγική πορεία του ανθρώπινου γένους μέσα από ανθηρό, διαχρονικό ελληνικό λόγο

Η «Γενεαλογία» είναι κατά σειρά η έβδομη συλλογή του Μανόλη Πρατικάκη και ουσιαστική συνέχεια της τρίτης -Λιβιδώ, 1978- και της έκτης -Η Παραλοϊσμένη, 1980.

Ευθύς εξαρχής πρέπει να πούμε ότι ο Πρατικάκης είναι από τους λίγους νεότερους ποιητές που έχουν συλλάβει το όραμά τους, έχουν πια αφομοιώσει τις επιρροές τους και ήδη έχουν διεισδύσει στο δύσκολο δρόμο της ωριμότητας, στη σύνθεση. Ας σημειώσουμε εδώ ότι οι υπόλοιπες συλλογές του που παραλείψαμε, αποτελούν μωσαϊκό εξαιρετικών λυρικών κομματιών, ιδιαίτερα οι τελευταίες, αλλά με τις παραπάνω τρεις, ο ποιητής επιβάλλεται ολοκληρωτικά.

Στη Γενεαλογία βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα προσωπικό όραμα της ανθρωπότητας αλλά και συνάμα σε μια λυρική, ανθηρή και μυστική εκτίναξη του νεοελληνικού λόγου, που πότε ανασύρει ξεχασμένες λέξεις από το γλωσσικό μας θησαυροφυλάκιο, πότε και χωρίς φόβο προβάλλει ξαφνικά απ’ τα σπλάχνα του αρχαίες ελληνικές εκφράσεις που δεν ξενίζουν.

Η «Γενεαλογία» χωρίζεται σε δεκαέξι μέρη και ανασύρει μέσα απ’ την ποίηση μια εκδοχή της γέννησης του κόσμου, όπως προείπαμε, αλλά και τα στάδια της πορείας του με κρυμμένες αναφορές σε σύγχρονα γεγονότα, μια εκδοχή που δεν αφίσταται της σκληρής και απελπισμένης και τραγικής κάποτε ιστορίας αυτού του πλανήτη.

Ο Πρατικάκης που σε πολλά σημεία της ποίησής του χρησιμοποιεί τη γυναίκα-σύμβολο, εδώ αρχικά την παρουσιάζει σαν την ανθρωπότητα και την βάζει να λέει για το παιδί της που υιοθέτησε:

«Με φασκιές το μάζεψαν άνθρωποι που μοιάζανε κοινωνικοί λειτουργοί και το ‘φεραν σ’ αυτό εδώ το ίδρυμα… Αυτό το ίδρυμα έγινε το φανταστικό βυζί της Μάνας του. Οι πόρτες του είναι ένα είδος μακρινής φωνής των επισκεπτηρίων τα πέτρινα παράθυρα της ακοής.

Το ονόμασαν ορφανοτροφείο. Εδώ μεγάλωσαν όλα τα παιδιά αφού όλες οι οικογένειες των ανθρώπων ανήκουν στα συμβούλια των ορφανοτροφείων που στεγάζονται στις μακρινές περιοχές της γης…».

Και συνεχίζει:

«Από πριν δεμένοι στην εικόνα που γέννησε το μάτι τους (οι άνθρωποι)΄ στον σκοτεινό εκείνο ήχο που πικραίνει τα άδυτα της ακοής».

Η πολυσημία των συμβόλων που έλκουν την καταγωγή τους από πάμπολλες εποχές του ανθρώπινου γένους, μας σταματά συχνά με την αστραφτερή ρωμαλεότητά της:

«Ακατάπαυστα οι παλαιστές πάνω στο καναβάτσο ορθοί και πέφτουν. Σηκώνονται και πέφτουν και οι θεατές μισοί με τον έναν και μισοί με τον άλλον παλεύουν μισή μέρα μισό χρόνο και μισό αιώνα, αιώνια. Γενιές γύροι πάνω σε γύρους χαραυγές και καταβαραθρώσεις. Με μικρές παύσεις σαν διαλείμματα ξεκούρασης κι αναδίπλωσης σαν εκεχειρία εχθροπραξιών (που τα μετόπισθέν τους οι άνθρωποι ονόμασαν προσφιλή ειρήνη). Σαν γέμισμα όπλου και τραυλή ώρα αφλογιστίας σαν υπερκόπωση στρατευμάτων και υπόθεση γαλακτικού οξέος οργανισμών. Και πότε ο ένας νικά και νικιέται δίδυμοι αδερφοί της ίδιας Μάνας Άδωνις και Άδης, λάμψη φωτεινή και λάμψη μαύρη νύχτα και μέρα κοίτη και νερό γυναίκα και άντρας… Παλίντονος αρμονίη οκώσπερ τόξου και λύρας»

για ν’ αποκαλύψει παρακάτω πως

«οι ράτσες αυτές κάποτε σπαράζονται από – εξεγέρσεις. Αλλά οι μάχες είναι σύντομες. Οι – κινήσεις προβλεπόμενες. Οι ήττες – προκαθορισμένες».

Οι άνθρωποι στη συνέχεια, όπως λέει ο ποιητής, αναγκάζονται να δεχτούν τα δεσμά τους, τους χιλίαρχους, τους πατρίκιους, τους ταξιθέτες και τους νομισματοποιούς.

«Σκυφτοί δούλοι μαζεύουν νομίσματα αιματωμένα μες απ’ τη σκόνη των συμφορών. Κάθε αξία γεννήθηκε σαν αστραφτερό λέπι σκέψης για να φανερώνεται πάντα μια φυλή προνομίων. Ο κόσμος μοιράστηκε τεμαχίστηκε ο χρόνος. Ένα ανθρώπινο αιματοκύλισμα θριάμβων ένα γνήσιο μακελειό».

Και μετά τον παραβολικό και συνάμα αποκαλυπτικό λόγο, ο μαστιγωτικός σαρκασμός:

«Πίσω απ’ τις βιτρίνες του κόσμου

δουλεύουν καλά τα σφαγεία.

Οι πεινασμένοι για να λάβουν

Τις εικόνες τους…»

Στο κομμάτι που φέρνει τον υπότιτλο «Η συνδιάλεξη» παραθέτουμε ένα απόσπασμα ασχολίαστο:

«Ο στυγερός βόμβος του λόγου άρχισε σαν κατακλυσμός που απλώνει σαν επιδημία πάνω στο όργανο της ακοής. Εκείνη η βαριά ηχητική μάζα και εσκέπασε τα τύμπανα με μια συναισθηματική ακράτεια παγερών συμβόλων.

Εκδηλώνεται με ένα τραύλισμα συγκαταβατικό κι από κάθε βύσμα τηλετύπων από άλλα πηνία να περνά υποχθόνιο έντομο το Αναπάντητο. Αυτή είναι η Συνδιάλεξη».

Άλλη μια καταβύθιση ψυχογραφικής «ιστορίας» του γένους μας είναι το κομμάτι «Οι σύλλογοι» και περισσότερο το επόμενο όπου μες απ’ τον κρυπτικό λόγο ξεπετάγεται η βυθισμένη βαθιά μας αλήθεια:

«Κάτω απ’ το νερό μια Αίθουσα. Μακριά. Σαν γνώριμη… Οι άνθρωποι αυτοί περνούν μες απ’ το παραβάν χύνονται σαν εικόνες. Λες σε εκείνη την Αίθουσα να πραγματοποιούνται τα ματωμένα έργα τα κρυφά και ανείπωτα σχέδια των ανθρώπων. Μοιάζουν με γυμνιστές σε παραλίες νότου. Σε εύκρατα κλίματα με αμμώδεις ευρύχωρες ακτές όπου δεν πάτησε ποτέ πέλμα σκλαβιάς. Λες διωγμένοι σε εκείνους τους άμμους και καταδικασμένοι από έναν τυφλό φόβο ηγεμόνων. Να ζούνε πάντα σε εκείνη τη στενή λουρίδα σαν πνοή περιθωρίου».

Μέσα από συνεχείς αναπλάσεις, αλληλοσυμπληρώσεις των επιμέρους κεφαλαίων και λαμπρά αναβλύσματα εικόνων και ήχων που εντείνουν το πολύσημο των συμβόλων και του μύθου φτάνει σε μια συμφιλίωση του λυρισμού με τον θάνατο κι από κει στο σιβυλλικό τέλος της Γενεαλογίας» για τους ανθρώπους – τσιγγάνους:

«Γεννιούνται μεγαλώνουν και πεθαίνουν καθ’ οδόν.

Μέσα στων θελκτικών κοιλάδων τις πτυχές / στήνουν πάλι τα τσαντίρια τους. / Μέσα στης αναχώρησης την ηδονή / κατασκηνώνουν πάλι. / Μια ράτσα ψιθύρων με μόνο προσκέφαλο / το φως. / Μια φυλή φυγάδων με μόνο πλούτο το βήμα / της στο μέλλον…»

Μια ποίηση πυκνή, μαστορική, μυστική μαζί και αποκαλυπτική από την οποία δώσαμε λίγα δείγματα, μια ποίηση που πρέπει να διαβαστεί στην ολότητά της για να συλληφθεί στο ακέραιο η ομορφιά και η γοητεία της, γιατί ο Πρατικάκης έχει μπει καλπάζοντας στην ωριμότητά του και με λογισμό και μ’ όνειρο.

[Εξόρμηση, 26 Απριλίου 1985]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s