ΦΩΝΤΑΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ: Η καταστροφή ως πράξη αυτογνωσίας

Standard

Το ζητούμενο πάντα στο χώρο της λογοτεχνίας μας είναι να βρίσκεται στο μήκος κύματος των καιρών μας. Να μην αεροβατεί αλλά να είναι προσγειωμένη. Έτσι, οποιαδήποτε κατάθεση λογοτεχνική που σκύβει με ήθος και ευθύνη στα καυτά προβλήματα του λαού, είναι ευπρόσδεκτη και επισημαίνεται.

Η αφορμή για τα παραπάνω είναι η έκδοση μιας σειράς διηγημάτων με τίτλο Ο Γείτονας Ηρόστρατος του Φώντα Κονδύλη, ενός από τους πιο ταλαντούχους συγγραφείς της γενιάς του.

Ο Κονδύλης γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε θέατρο κοντά στον Δημήτρη Ροντήρη, με τον οποίο συνεργάστηκε αργότερα στο Πειραϊκό Θέατρο σαν ηθοποιός και βοηθός σκηνοθέτη. Παράλληλα ολοκλήρωσε τις σπουδές στις ξένες γλώσσες, πράγμα που του έδωσε τη δυνατότητα να μεταφράσει σημαντικά θεατρικά κείμενα, καθώς επίσης και πολλούς γνωστούς ξένους λογοτέχνες.

Την πρώτη εμφάνισή του θα κάνει στα Γράμματα με τη συλλογή διηγημάτων Έξοδος από τη σιωπή. Στα 1966 γράφει την Έξωση, το πρώτο του μυθιστόρημα που θα εκδώσει στη Γαλλία από τις εκδόσεις «Φαγιάρ» το 1972. Στα 1974 γράφει τη Δίκη του Μεσημεριού που θα βραβευτεί με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, ένα χρόνο μετά τη Μεταπολίτευση. Ακολουθεί το Κύμα (1978), μια νουβέλα που «ψηλαφεί την αδυσώπητη μοναξιά του περιθωριακού ανθρώπου» και το Τριήμερο στα Κάγκελα (1979), μια κατάθεση στο έπος του Πολυτεχνείου.

Αφορμή, λοιπόν, ο Γείτονας Ηρόστρατος για το δημοσιογράφο και, αμ’ έπος αμ’ έργον, μια συνέντευξη με το συγγραφέα.

  • Τι είναι ο «Γείτονας Ηρόστρατος»;

Ο Ηρόστρατος, όπως ξέρουμε από την ιστορία, ήταν ο άνθρωπος που έβαλε φωτιά και έκαψε το ναό της Αρτέμιδας στην Έφεσο, το 356 π.Χ., τη βραδιά που γεννιόταν ο Μ. Αλέξανδρος. Λένε πως με μια τέτοια πράξη καταστροφής θέλησε να γίνει γνωστός σε όλο τον κόσμο. Εγώ όμως πιστεύω πως, περισσότερο κι απ’ αυτό, επιζητούσε κάτι πιο οδυνηρό: να γνωριστεί με τον εαυτό του. Η καταστροφή, ως πράξη αυτογνωσίας, δεν είναι κάτι νέο στη λογοτεχνία. Όταν ο Ντοστογιέφσκι έβαζε τον Ρασκόλνικοφ να σκοτώσει τη γριά στο «Έγκλημα και Τιμωρία», έθετε τελεσίδικα το πρόβλημα της αυθύπαρξης, το δικαίωμα δηλαδή στο καλό και στο κακό. Νομίζω ότι η μοναδικότητα του ανθρώπου έγκειται σ’ αυτό ακριβώς το θέμα της εκλογής, ανάμεσα στην τύψη απ’ το κακό και στη γαλήνη της ψυχής. Το κάτι νέο που φέρνει ο Γείτονας Ηρόστρατος στα ελληνικά γράμματα – αν φέρνει κάτι νέο – είναι μια καλλιτεχνική κατάθεση της έκφρασης του κακού σαν πράξη αυτογνωσίας, μέσα σ’ ένα κόσμο όπου η βία μάς έχει γίνει καθημερινό βίωμα. Μην ξεχνάμε και κάτι άλλο: το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1966 και χαρακτηρίστηκε τότε σαν μια σημαδιακή για τη δεκαετία του ’60 λογοτεχνική παραγωγή. Στη δεύτερη τούτη έκδοση εμπλουτίζεται με άλλα τέσσερα διηγήματα, σύνολο δέκα και ολοκληρώνει ένα συμπαγή κύκλο από προφητικές νύξεις για τις πολιτικές εξελίξεις που επακολούθησαν. Ο Γείτονας Ηρόστρατος δεν άπτεται μόνο μιας ανεπανάληπτης εποχής, όπως είναι η προδικτατορική, αλλά και αποκαλύπτει πτυχές του σύγχρονου ψυχισμού που τείνει να γίνει καθημερινή πραγματικότητα και της δικής μας εποχής.

  • Ποια πρέπει να είναι η θέση του πνευματικού ανθρώπου στην εποχή;

Για μένα, δεν υπάρχουν εποχές όπου μειώνεται ποτέ η σπουδαιότητα του πνευματικού δημιουργού στα τεκταινόμενα γύρω του. Απ’ αυτή την άποψη, όλες οι εποχές είναι κρίσιμες, γιατί όλες τους ζητούν να προσδιορίζει τη θέση του κάθε στιγμή. Τούτη την ώρα, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο να έχουμε το ευτύχημα μιας κυβέρνησης, όπως αυτής του ΠΑΣΟΚ, κι από την άλλη να πληρώνουμε τις επιπτώσεις μιας δικτατορίας που, τώρα ακριβώς, μακροπρόθεσμα, στην πιο δημοκρατική στιγμή του εθνικού μας βίου, αρχίζουν να γίνονται αισθητές: στον τρόπο ζωής μιας μερίδας των νέων κυρίως παιδιών και στην κυριαρχία του λούμπεν στοιχείου. Σ’ αυτό το τελευταίο, δεν είναι άμοιροι ευθύνης ορισμένοι «πνευματικοί δημιουργοί», του θεάτρου κυρίως, που έχουν αναγάγει σε δραματουργικό πρότυπο και, κατ’ επέκταση, σε πρότυπο μίμησης ό,τι χυδαιότερο από τα κοινωνικά μας κατακάθια. Όχι, ο πνευματικός δημιουργός δεν πρέπει απλώς να στήνει ένα καθρέφτη στην εποχή του, γιατί αλλιώς φτάνουμε στην εξαχρείωση του έργου τέχνης και στον μπουκοφσκικό κρετινισμό, που χαρακτηρίζει τα τελευταία χρόνια μια πλειάδα «λογοτεχνικών» φανερωμάτων και τον τρόπο ζωής κάποιων «δημιουργών».

  • Τι σημαίνει «πνευματικός δημιουργός»;

Προπαντός σημαίνει ήθος, συναίσθηση ευθύνης και ενοχής, ακόμα και για το «Δράκο» της Θεσσαλονίκης, ακόμα και για τους εγκληματίες χούλιγκανς που αποδεκάτισαν το νέο παιδί, σημαίνει τόλμη στην κοινωνική συμμετοχή και την καταγγελία και θάρρος να αντιστέκεται στην πυρηνική αφροσύνη των δυνατών.

  • Πώς εκτιμάς τον πολιτιστικό οργασμό στη χώρα μας, ιδιαίτερα τούτη την περίοδο;

Το γεγονός ότι αυτή τη στιγμή, αντί για γήπεδα, χτίζονται σχολεία και δημιουργούνται πολιτιστικοί σύλλογοι ακόμα και στο τελευταίο χωριό, δείχνει την ανάγκη του λαού μας να συνεχίσει την αντίστασή του απέναντι σε ό,τι τον υποτιμά και τον εξευτελίζει. Αυτός ο πολιτιστικός οργασμός είναι ένα ράπισμα στη φιλοσοφία του «σκυλάδικου», της ντίσκο και της χασαποταβέρνας. Και το θεωρώ απόλυτα φυσικό – δεν με εκπλήσσει – για μια σοσιαλιστική κυβέρνηση να ρίξει τόσο βάρος στη «μορφωτική ψυχαγωγία», την οποία οι αντιδραστικοί χαρακτηρίζουν περιφρονητικά με τη λέξη «κουλτούρα». Μη μας τρομάζει η ποσότητα των εκδηλώσεων. Από κάπου πρέπει ν’ αρχίσουμε. Το ποιοτικό αποτέλεσμα θα το δούμε σε λίγα χρόνια, στη σκέψη και τον τρόπο ζωής των παιδιών μας. Το ΠΑΣΟΚ δεν θα ήταν αυτό που είναι χωρίς τέτοιες επικυρώσεις, ούτε η Αντίδραση αυτό που είναι αν δεν αντέτεινε διαρκώς την αποκρουστική γκριμάτσα. Και ευχαριστώ την Εξόρμηση που μου έδωσε την ευκαιρία να διακηρύξω κάτι τέτοιο δημόσια.

[Εξόρμηση, αρ. φύλλου 285, 17-18 Σεπτεμβρίου 1983]

Πέθανε ο Φώντας Κονδύλης

«Εφυγε» την περασμένη Τρίτη, στον ύπνο του από έμφραγμα, ένας καλός ηθοποιός, άξιος συγγραφέας, εξαιρετικός μεταφραστής, ευγενικός και σεμνός άνθρωπος. Ο Φώντας Κονδύλης, η κηδεία του οποίου θα γίνει σήμερα, στις 3 μμ, από το Β` Νεκροταφείο Αθηνών.

Ο Φώντας Κονδύλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1939. Μετά το γυμνάσιο μαθητεύει κοντά στον σκηνοθέτη Δημήτρη Ροντήρη, με τον οποίο συνεργάστηκε πολλά χρόνια, συμμετέχοντας και στη μεγάλη ευρωπαϊκή περιοδεία του «Πειραϊκού Θεάτρου».

Η πρώτη του εμφάνιση στα Γράμματα θα γίνει το 1964, στο περιοδικό «Νέα Εστία», με το ποίημα «Εμπειρία». Τον ίδιο χρόνο κυκλοφορεί η πρώτη του συλλογή διηγημάτων «Εξοδος απ’ τη Σιωπή» και την επόμενη χρονιά η συλλογή διηγημάτων «Ο γείτονας Ηρόστρατος». Την ίδια περίοδο δημοσιεύει στη «Νέα Εστία» τις ταξιδιωτικές του εντυπώσεις από την Ινδία και γράφει το πρώτο του μυθιστόρημα «Εξωση». Μέχρι την 21η Απρίλη 1967 κρατά τη λογοτεχνική κριτική στην εφημερίδα «Δημοκρατική Αλλαγή». Στη διάρκεια της χούντας ιδρύει τη φοιτητική – καλλιτεχνική ομάδα «Αρίωνας», η οποία υπερασπίστηκε κατηγορούμενους σε στρατοδικεία, συνέταξε υπομνήματα και συνέλεξε υπογραφές για την αποφυλάκιση πολιτικών κρατουμένων κ.ά. Ο ίδιος συμμετείχε στο «Μανιφέστο» των 18 συγγραφέων εναντίον της χούντας.

Μεγάλο μερίδιο της δημιουργίας του ανήκει στη μετάφραση. Το 1990 απέσπασε το Βραβείο Καλύτερης Μετάφρασης για το έργο του Αρθουρ Μίλερ «Στη δίνη του χρόνου». Εγραψε, επίσης, σενάρια για την τηλεόραση και τον κινηματογράφο, συνεργάστηκε με το κρατικό ραδιόφωνο, ενώ ήταν ο παραγωγός της εκπομπής «Ιδέες και Λέξεις» στον τηλεοπτικό «902». Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες, μεταξύ άλλων και στο «Ριζοσπάστη».

[Ριζοσπάστης, 14/3/2002]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s