ΜΠΑΜΠΗΣ ΚΛΑΡΑΣ: «Η ποίηση είναι ένα συμπόσιο με συνδαιτημόνες τους αναγνώστες»

Standard

Η συνάντηση με τον Μπάμπη Κλάρα δεν υπαγορεύτηκε από κάποια επέτειο όπως συνήθως γίνεται σε τέτοιες περιπτώσεις. Η έκδοση και κυκλοφορία του βιβλίου του «Γνωριμία παλαιών και σύγχρονων ποιητών» στάθηκε απλώς το ενδόσημο και όχι καθοριστικός παράγοντας γι’ αυτή τη συνάντηση.

Οπωσδήποτε, η συνάντηση είναι μια έκπληξη με τον θαλερό αυτό πνευματικό άνθρωπο, ύστερα από τον αιφνιδιασμό που μας έκανε με το άλλο του βιβλίο, το 1978, «Η κρίση του πολιτισμού και η ανάπλαση της ζωής», που ήταν ένας διάλογος με τον Γκαροντί και τον Καρίγιο. Ίσως τη συνάντησή μας αυτή την υπαγόρευσε και η ανάγκη μιας πιο άμεσης πνευματικής επαφής που, στους χαλεπούς τεχνοκρατούμενους καιρούς μας, πολλές φορές είναι ανέφικτη. Μια και δυο, λοιπόν, στο σπίτι του Μπάμπη Κλάρα. Να μας μιλήσει για το βιβλίο του, για τους ποιητές, με τους οποίους ασχολήθηκε, για την ποίηση και το ρόλο της στη σημερινή κοσμογονία…

  • Από τι αφορμές γράφτηκαν τα δοκίμια του βιβλίου;

Από μια εγγενή και καλλιεργημένη παρόρμηση αγάπης για την ποίηση. Αγαπώ την ποίηση και τους ποιητές. Κι αυτός είναι λόγος υποκειμενικός… [Έχει εκδώσει μια ποιητική συλλογή, Τα ανθρώπεια, όπου διεκτραγωδεί την αθλιότητα της τυραννίας και της ανελευθερίας και προσημαίνει τον όλεθρο που εγκυμονούν, καταγγέλλει το βρικολάκιασμά τους, και καλεί στην αντιμετώπισή τους, στη διεκδίκηση της ελευθερίας με μια πνοή αγάπης και συμπόνιας προς τον άνθρωπο]. Είναι και ο αντικειμενικός λόγος που τα έγραψα. Υπήρξε μια συναναστροφή με τους ποιητές. Πολλούς τους γνώρισα προσωπικά κι άλλους από το έργο τους. Αλλά νόμιζα ότι εκπλήρωνα χρέος αν έλεγα πως βλέπω την ποίηση μέσα στη ζωή και τους ποιητές.

  • Τι είναι ποίηση; Τον ρωτάμε και απαντάει με λόγια απλά, όπως και τα επιχειρήματά του που επιμένει για να μη δώσει συνέντευξη.

Η ποίηση δεν είναι και δεν μπορεί να είναι έργο των μηχανών. Είναι έργο ανθρώπινο. Της καρδιάς και του νου. Της ψυχής του ανθρώπου. Η ποίηση είναι υπόθεση σοβαρή. Κι ο καθένας πρέπει να την αντικρίζει με σοβαρότητα.

  • Και ποιος είναι ο ρόλος της ποίησης σήμερα;

Πάντοτε η ποίηση έπαιξε και παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής των ανθρώπων και η επενέργειά της μπορεί να μην είναι άμεση, για τούτο να μην είναι και εμφανής. Ιδιαίτερα σήμερα που συμβαίνουν κοσμογονικά γεγονότα, που στο όνομα της ελευθερίας ασκείται η ανελευθερία και εξαπολύεται η βία, που η απειλή ενός νέου ανθρώπινου μακελειού διαγράφεται στον ορίζοντα κι ένα φάσμα ολικού αφανισμού πλανιέται πάνω στον πλανήτη, που στο όνομα του ανθρώπου εξευτελίζεται η αξιοπρέπειά του… Και θα με ρωτήσεις τότε, προς τι η ποίηση μέσα στο χάος των καιρών;

  • Μιλάει ο Μπάμπης Κλάρας και νιώθουμε πόσο οργανωμένη πνευματική προσωπικότητα είναι. Μας παραπέμπει στην εισαγωγή του, που έχει τον ίδιο τίτλο με την ερώτησή του:

Η άξια ποίηση γλυκαίνει την πικρή ζωή, γαληνεύει την ταραγμένη ψυχή, δωρίζει το χάρισμα της ομορφιάς… Αλλά πιο κει και παραπέρα, στέκει αφυπνισμένη και γρηγορούσα συνείδηση, εισδύει ώς τα βάθια του κόσμου και του ανθρώπου, αφυπνίζει κι άλλες συνειδήσεις, τις κάνει κι αυτές να γρηγορούν… Μέσα από τα ποιήματα των παραδοσιακών ποιητών αναπηδούν σημαντικές προσεγγίσεις και γι’ αυτά τα καυτά σημερινά προβλήματα. Και μέσα από τα κείμενα των σύγχρονων ποιητών ορθώνονται οι ανθρώπινοι αυτοί λογισμοί μπρος στα ηφαίστεια των σημερινών καιρών, που απειλούν να πνίξουν στη λάβα τους την ανθρώπινη ύπαρξη. Συναποτελούν και τα δυο μια ουσιαστική και θετική προσφορά στον περιδινούμενο μέσα στη χοάνη των προβληματισμών και των αδιέξοδων του συγκαιρινού μας κόσμου, άνθρωπο. Αναγκαία και ωφέλιμη, για τούτο, αποβαίνει και η αναπροβολή τους.

  • Και συμπληρώνει σχεδόν αναφωνώντας:

Προς Θεού, δεν θέλουμε να εξιδανικεύσουμε την ποίηση ούτε να την θεωρήσουμε σαν πανάκεια που θεραπεύει κάθε νόσο!

Τα δοκίμια που συνθέτουν το βιβλίο επιχειρούν κάποιες επισημάνσεις που αφενός μεν τηρούν την πυκνότητα που απαιτεί το είδος, αφετέρου δε παρέχουν ενημερωτικά και τεκμηριωμένα αναλυτικά στοιχεία.

Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα συμπόσιο παλαιών και νέων ποιητών. Με συνδαιτημόνες και τους αναγνώστες. Ένα συμπόσιο αλληλογνωριμίας, όπου γίνεται η γνωριμία με τη νεοελληνική ποίηση, την παραδοσιακή και τη σύγχρονη. Μέσα από το πρίσμα της προσωπικής σκοπιάς των αντικειμενικών στοιχείων του κάθε δοκιμίου.

Ο Σολωμός, ο Κάλβος, ο Παλαμάς, ο Σικελιανός, ο Βάρναλης, ο Κοτζιούλας, ο Καβάφης, ο Καρυωτάκης, ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Ρίτσος, ο Εγγονόπουλος, ο Βρεττάκος, ο Καββαδίας, ο Αναγνωστάκης κι άλλοι, γνωστοί και μη εξαιρετέοι ποιητές απασχολούν τον Κλάρα που με αντικειμενικότητα και στοχαστικότητα αναλύει, κατατάσσει και αξιολογεί το έργο τους και τη διαχρονική παρουσία τους.

Η αντικειμενικότητά του συνίσταται στην αφαίρεση του εαυτού του, όσο αυτό είναι μπορετό και στο να εξετάσει τα καθέκαστα του ποιητικού έργου με το ψυχρό μάτι του μελετητή – του τρίτου. Οι παρατηρήσεις του είναι καίριες και, οπωσδήποτε, εποικοδομητικές.

Στηρίζεται σε στέρεο έδαφος όταν μας μιλάει για τον Παλαμά και λέει ότι «εκείνο που πριν απ’ όλα βγαίνει είναι ότι η ποίησή του ταυτίζεται με την ιστορία του τόπου του και του καιρού του. Συχνά πλεονάζει το ιστορικό στοιχείο σε βάρος του ποιητικού…». Αλλά και νεκρός ο Παλαμάς υπηρέτησε τη ζωή του έθνους του. «Ήταν το σκήνωμα της ψυχής ενός εθνεγέρτη που μες στους τρισάθλιους καιρούς, ορθοστυλωνόταν πάλι ολοζώντανος, για μια νέα ανάσταση ζωής. Τι μεγαλύτερη απ’ αυτή τη δικαίωση της μορφής και του έργο του ποιητή;». Ή ότι «η υπερχειλίζουσα ρητορικότητα και μεγαλοστομία» είναι αρνητικά στοιχεία στον Σικελιανό, ο οποίος «απ’ τον Αλαφροϊσκιωτο ώς τον Ορφισμό κι απ’ τη Δελφική Ιδέα ώς τον Ασκληπιό διανύει ένα μεγάλο ποιητικό διάστημα, όπου πραγματοποιεί μια πνευματική προσγείωση. Ορθώνεται αντιμέτωπος στο σκοταδισμό και την οπισθοδρομικότητα, στη βία και την ανελευθερία και κλείνοντας τα μάτια του με μισοτελειωμένο τον Ασκληπιό του, καλεί στην πνευματική εξυγίανση του ανθρώπου και της ζωής του». Ο Παλαμάς με την καυτηρίαση του εθνικού εκπεσμού και το αναφτερωτικό κήρυγμά του. Ο Βάρναλης με τη συνειδησιακή σύλληψη της πραγματικότητας και το οργοτόμο προβάδισμα στην κοινωνική λύτρωση. Αποτελούν και οι τρεις μια συνέχεια στην εθνική και κοινωνική πορεία του τόπου και του χρόνου». Και για την «Πρέβεζα» του Καρυωτάκη, «που έρχεται ως προοίμιο του θανάτου του, που όσο κι αν εικονίζει τη συνώνυμη πόλη, αυτή δεν είναι η μόνη μικρή μας πόλη, με την ίδια ή παρόμοια ψυχονοοτροπία, γι’ αυτό και ο στίχος του ποιητή, μαζί και το όνομά της, έχουν γίνει σύμβολο ευρύτερο και καθολικότερο, της μικρής και άραχλης και ανιαρής καθημερινότητάς μας».

Για τον Σεφέρη: «Ο ερμητισμός και η ελλειπτικότητα είναι μειονέκτημα περισσότερο, παρά προτέρημα, επειδή καθιστά τη φορτωμένη με ιστορικές μνήμες και σύμβολα, με σιβυλλικές αναφορές, ποίησή του, δυσνόητη και μειώνει την επικοινωνία της με το κοινό». Όμως ο Σεφέρης θα μείνει στην ιστορία των ελληνικών γραμμάτων αλλά και της ξένης γραμματείας «ο ποιητής της ρημαγμένης Ελλάδας, που η έκφρασή του δένεται με την έκφραση της αβεβαιότητας και της αγωνίας του όλου ευρωπαϊκού χώρου».

Ο Κλάρας επισημαίνει και τα αρνητικά και τα θετικά στοιχεία κάθε ποιητή. Κι αυτό ίσως είναι το σημαντικό. Και οι παραπάνω παρατηρήσεις, με τη μορφή απλών υπαινιγμών, δεν έχουν άλλο στόχο παρά μόνο να υποδηλώσουν μερικές από τις απόψεις του, απ’ τις οποίες αντιμετωπίζονται οι διάφορες ποιητικές φυσιογνωμίες χωρίς και πάλι βέβαια να εξαντλούν τη διερεύνησή τους.

[Εξόρμηση, 11-12/4/1981]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s