ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ: Η τέχνη αποτελεί μια κοινωνική πράξη

Standard

Για να γνωρίσουμε τους ποιητές. Μια σειρά συνεντεύξεων που δίνουν την ευκαιρία ν’ ακουστούν απόψεις διαφορετικές από εκείνες που μας ταλαιπωρούν χρόνια ολόκληρα στη μικρή μας πόλη και που μέχρι σήμερα δεν μας έπεισαν για την αγαθότητα των προθέσεων. Η ποίηση και η πεζογραφία και οι καλές τέχνες και το θέατρο έχουν ανάγκη από νέο αίμα. Εμείς από τις σελίδες τούτες της «Ε» δίνουμε την ευκαιρία ν’ ακουστούν απόψεις… Συνεχίζουμε σήμερα με τον ποιητή Γιώργο Μαρκόπουλο.

  • Το τελευταίο σου βιβλίο ήταν η ποιητική συλλογή «Οι Πυροτεχνουργοί». Μπορείς να μας πεις τι πέτυχες μ’ αυτό σε σχέση με τις προηγούμενες συλλογές;

Πιστεύω πως, πέρα από τις οποιεσδήποτε βελτιώσεις στον τομέα της τεχνικής, στον τομέα του περιεχομένου, πέτυχα, αν όχι κάτι περισσότερο, τουλάχιστον κάτι διαφορετικό. Κι αυτό μ’ ενδιέφερε απόλυτα. Στην προηγούμενη δουλειά μου, κάτω από σχήματα με μια «σκληρή» ή νατουραλίζουσα συχνά διάθεση, υπήρχε μια εναγώνια προσπάθεια απόκρυψης αυτού του πράγματος που ονομάζουμε «άλλος εαυτός μας». Στους Πυροτεχνουργούς αυτό εξέλιπε σε έναν ικανοποιητικό βαθμό.

  • Πώς άρχισες να εκφράζεσαι με την ποίηση και το γραπτό λόγο γενικά;

Θα μπορούσα να σας διηγηθώ μια τετριμμένη ιστορία για το πώς άρχισα να γράφω ύστερα από μια σύμπτωση, ένα τυχαίο συμβάν ή μια συγκυρία που δεν έχει όμως καμιά χρησιμότητα, μιας και οι λόγοι που αρχίζει κανείς αυτή την περιπέτεια, αυτό το παιχνίδι με τη ζωή, το θάνατο, το χρόνο και τα πράγματα είναι πολύ βαθύτεροι. Γιατί αυτό που ονομάζουμε «γραπτός λόγος» δεν είναι τίποτα άλλο από μια απάντηση στον εαυτό μας, που ποτέ δεν τολμήσαμε με άμεσο τρόπο.

  • Η κριτική σ’ έχει βοηθήσει στη δουλειά σου;

Υπάρχουν δυο ειδών κριτικές. Η πρώτη, αυτή που γράφεται από κάποιον που δεν φτάνει να είναι (όσο γίνεται) αδέκαστος και ανεπηρέαστος, αλλά που πρέπει να είναι και γνώστης πολλών, μα πάρα πολλών πραγμάτων, και άνθρωπος ψύχραιμος και πνευματικά «ηθικός». Αυτή η κριτική, οπωσδήποτε, βοηθάει. Η δεύτερη, αυτή που γράφεται από ανθρώπους ατελείς, και έχει δυο σκέλη: α)Συκοφαντική και κακεντρεχής, όπου κρύβονται στο βάθος λογής-λογής προσωπικά και απωθημένα και β) Επαινετική, υμνητική, σε πρόχειρα επικαιρικά σημειώματα, απόρροια κοινωνικών σχέσεων και «τραπεζωμάτων», όπου δημιουργοί πνευματικά διεφθαρμένοι και «κριτικοί» απληροφόρητοι, σεργιανούν τη φαντασμαγορική δυστυχία τους. Αυτή η κριτική, βεβαίως, δεν βοηθά.

  • Κατά καιρούς γράφεις κι εσύ κριτικές. Αυτό πώς το βλέπεις για τον εαυτό σου;

Καταρχήν, θέλω να αντικαταστήσω τη φράση «κριτικές» με τη φράση «αξιοπρεπείς βιβλιοπαρουσιάσεις» ή «σημειώσεις στο περιθώριο», για να σας τονίσω ότι πλησιάζω τα κείμενα με το δικαίωμα του ανθρώπου που γράφει στίχους και όχι του κριτικού (λειτούργημα για το οποίο σίγουρα δεν έχω τα εφόδια) και στη συνέχεια, να σας δηλώσω ότι αυτή την «εκδρομή» στην «ξένη γλώσσα» τη θεωρώ, οπωσδήποτε, ένα βαθύτερο όργανο αυτογνωσίας για τη δική μου ποίηση και τη βρίσκω πολύ θετική και απαραίτητη. Προσωπικά, με την «ενασχόληση» αυτή έχω βοηθήσει πολύ τον εαυτό μου στο να συγκρίνει και να επανεντάσσει μέσα στη συνείδησή μου το έργο, τους ποιητές με την πραγματική αξία και να απορρίπτει άλλους που έκαναν κάποιον υποβολιμαίο «θόρυβο», στο να αποκτά όλο και περισσότερο έναν «πνευματικό σεβασμό» απέναντι σε έργα που χρειάστηκαν μεγάλη ικανότητα για να γίνουν και, τέλος, στο να αποκτά σε κάποιο καλό βαθμό την αίσθηση του μέτρου, που τόσο λείπει στις μέρες μας.

  • Σ’ αυτές τις «αξιοπρεπείς βιβλιοπαρουσιάσεις» που γράφεις, συχνά ασχολείσαι με ποιητές που δεν έχουν θεματική ομοιογένεια, π.χ. Μιχάλης Κατσαρός, Μίλτος Σαχτούρης, Τάσος Λειβαδίτης κ.ά…

Προσπαθώ να μελετήσω και να ανιχνεύσω το τι θέλει ο ποιητής να εκφράσει και όχι το τι θα επιθυμούσα εγώ. Και μιας και αναφέρθηκαν στην ερώτηση συγκεκριμένα ονόματα, θα ήθελα να αναφέρω ότι για μένα ο Κατσαρός και η μοναχική περιπέτειά του συμβολίζει μέσα μου το μύθο του Σισύφου, που γράφεται από τον Εμφύλιο ως την ερημιά των Περιβολιών του Μοσχάτου, όπου ο ψηλός σαν δένδρο ατίθασος όπως πάτα, με δίχως τίποτα περισσότερο από τη μοίρα του αυτός ο άνθρωπος συνεχίζει την κατάθεσή του. Ο Τάσος Λειβαδίτης συμβολίζει την επώδυνη πορεία του ανθρώπου προς μια εσωτερική απελευθέρωση, μέσα από όλο το έργο του και ιδιαίτερα από τη συλλογή του «Οι γυναίκες με τα αλόγιστα μάτια», η οποία ανοίγει μπροστά μου μια αυλαία, όπου οι άνθρωποι εμφανίζονται γυμνοί και τραγικοί κάτω από την ασυμφιλίωτη μοναξιά τους. Κάτω από τους ποικιλότροπα αποκεφαλισμένους νεκρούς που σέρνουν στην ψυχή τους. Κρύβοντες και κρυβόμενοι. Γριφώδεις και αντιφατικοί μέσα στην αγωνία τους. Ένα πλήθος με σφοδρές επιθυμίες και φονικά πάθη. Ένας λαβύρινθος φορτισμένος με τις αιχμές και την πίκρα για ό,τι του στέρησε, για ό,τι δεν του «επέτρεψε» σ’ αυτό το σκληρό κόσμο των αξιών, αυτό που λέμε «ταξική καταγωγή».

  • Τι γνώμη έχεις γι’ αυτό που ονομάζουμε ποίηση «κοινωνικού περιεχομένου»;

Πιστεύω ότι η τέχνη, η ποίηση και, γενικά, όλη μας η συμπεριφορά, είτε το θέλουμε είτε όχι, αποτελεί από μόνη της μια κοινωνική πράξη. Το να νομίζει όμως κανείς ότι η «κοινωνική» ή «μεγάλη» ποίηση είναι αυτή που τον αναπαράγει όσο με τη στενή έννοια της πολιτικής τοποθέτησης επιθυμεί, είναι λάθος. Φοβούμαι ότι όσοι κόπτονται για την ύπαρξη αυτού του είδους ποίησης είναι εκείνοι που ξέρουν πολύ καλύτερα από όλους μας την ισχνότητα και την αδυναμία του έργου τους. Προσωπικά, επιδιώκω τα ποιήματά μου να εκφράσουν αβίαστα τις αληθινές παρορμήσεις μου, μακριά από επικαιρισμούς, ετικέτες και πυροτεχνήματα. Επιδιώκω να βοηθώ τον εαυτό μου και, στη συνέχεια, τον «περίγυρό» μου να ζει μια στιγμιαία ονειρική κατάσταση μέσα στην ευτέλεια των καιρών, να επαναποκτά τη χαμένη του αθωότητα μέσα σε έναν κόσμο θωράκων, προσχημάτων και θλιβερών άλλοθι, κι αυτό αποτελεί και το σπουδαιότερο κοινωνικό αντίκρισμα για μένα.

  • Σ’ ένα περιοδικό προσφάτως (απ’ όπου, υποψιάζομαι – κι αν θυμάμαι καλά – ότι αντλείς, σ’ ένα μεγάλο βαθμό, τις απαντήσεις σου και εδώ) σε είχαν ρωτήσει για μια «ορισμένη χρονική στιγμή της εβδομάδας» που «κυκλοφορεί» στα ποιήματά σου και για τον «αόριστο» ή τον «παρατατικό» χρόνο που χρησιμοποιείς. Εξακολουθείς να έχεις την ίδια γνώμη;

Ναι. Και θα απαντήσω με τα ίδια λόγια και πάλι. Έτσι, όσο για την «ορισμένη στιγμή της εβδομάδας», που αναφέρετε και που σίγουρα είναι το απόγευμα της Κυριακής, θέλω να σας πω ότι η μέρα αυτή μέσα μου συμβολίζει τη θλίψη ενός επαναλαμβανόμενου μικρού τέλους, το πηλίκον της μεγάλης διαίρεσης της αιωνιότητας με το θάνατο, του ονείρου με την επιθυμία. Όσο για τον περαστικό το χρόνο, πιστεύω ότι μέσα μου αυτός σημαίνει τη λύτρωση και την πίκρα του τελεσίδικα χαμένου, του τελεσίδικα παρελθόντος, που τελικά περιζώνει την «ακαταδεξιά» μας απέναντι στις εύκολες λύσεις και τα τεχνάσματα της μικροπρέπειας που χρησιμοποιεί κανείς για να διατηρήσει άνευ ουσιαστικού αντικρίσματος κατακτήσεις και κάνει τη φωνή μας μουσική στη νύχτα των δειλών, αυτών που νομίζουν ότι κρατούν στον έλεγχό τους το παρόν και το μέλλον, καθιστώντας τους έτσι ακόμη πιο περιφρονημένους και μίζερους. Άλλωστε, μήπως κι αυτό δεν είναι ένα από τα χαρίσματα της ποίησης; Να γίνεται, δηλαδή, ένα τρυφερό μνημοσκόπιο, θανατηφόρο όσο κι αυτό, που για πάντα χάθηκε κι έμεινε στη θύμηση και την καρδιά, λευκή, σαν την αγάπη μας στον ύπνο.

  • Τι ετοιμάζεις τώρα;

Ετοιμάζω δυο βιβλία. Το ένα με κείμενα που αναφέρονται πάνω σε συλλογές που με συγκίνησαν, πάνω στην πνευματική ηθική της μεταπολεμικής ποιητικής γενιάς της αριστεράς (Κατσαρός, Αναγνωστάκης, Δούκαρης, Αλεξάνδρου κ.ά.), πάνω στον Σαχτούρη, τον Λειβαδίτη, τον Στογιαννίδη, τον Βαρβέρη, τον Λιοντάκη, τον Πρατικάκη, τον Πούλιο, τον Γκανά και τόσους άλλους που μου είναι αδύνατο να θυμηθώ τώρα. Το άλλο είναι ένα βιβλίο με ποίηση, που το ονομάζω «Η ιστορία του ξένου και της λυπημένης».

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. Ο Γιώργος Μαρκόπουλος γεννήθηκε στη Μεσσήνη το 1951, αλλά από το 1965 ζει και εργάζεται στην Αθήνα. Σπούδασε οικονομικά και στατιστική. Παράλληλα με την ποίηση γράφει λογοτεχνικές κριτικές και άλλα κείμενα σε περιοδικά και εφημερίδες. Το 1996 τιμήθηκε με το ΒΡΑΒΕΙΟ ΚΑΒΑΦΗ στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, και το 1999 με το ΚΡΑΤΙΚΟ ΒΡΑΒΕΙΟ ΠΟΙΗΣΗΣ για τη συλλογή του Μη σκεπάζεις το ποτάμι, η οποία, στη συνέχεια, ήταν υποψήφια για το ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΑΡΙΣΤΕΙΟ του 2000. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων από το 1982, ενώ κατά το διάστημα 1984-1986 υπηρέτησε και ως μέλος του Διοικητικού της Συμβουλίου.

Εργογραφία: ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ: Έβδομη Συμφωνία, 1968, σελ. 36. Η κλεφτουριά του κάτω κόσμου. Κούρος, 1973, σελ. 22. Η θλίψη του προαστίου. Κέδρος, 1976, σελ. 24. Οι πυροτεχνουργοί. Α΄ έκδοση: Θεσσαλονίκη, Τραμ, 1979, σελ. 56. / Β΄ έκδοση: Θεσσαλονίκη, Μικρή Εγνατία, 1980, σελ. 56. / Γ΄ έκδοση: Εστία, 1982, σελ. 60. Ποιήματα 1968-1976. (Επιλογή) Θεσσαλονίκη, Τραμ, 1980, σελ. 50. Η ιστορία του ξένου και της λυπημένης. Υάκινθος, 1987, σελ. 44. Ποιήματα 1968-1987. (Επιλογή) Α΄ έκδοση: Νεφέλη, 1992, σελ. 104 / Β΄ έκδοση: Νεφέλη, 2000, σελ. 80. Μη σκεπάζεις το ποτάμι. Κρατικό Βραβείο Ποίησης 1999. Α΄ έκδοση: Κέδρος, 1998, σελ. 64. / Β΄ έκδοση: Κέδρος, 1999, σελ. 64. ΔΟΚΙΜΙΟ: Εκδρομή στην άλλη γλώσσα, Τόμος πρώτος. Ρόπτρον, 1991, σελ. 260. Εκδρομή στην άλλη γλώσσα. Τόμος δεύτερος. Νεφέλη, 1994, σελ. 224.

πατέρας μου θελε ν φτιάξει να σπίτι

Ὁ πατέρας μου ἔφαγε μιά ζωὴ γιὰ νὰ φτιάξει ἕνα σπίτι.
Ἀπογεύματα, Κυριακὲς στὸ κουζινάκι χωρὶς ἕνα γλυκὸ ἢ ἕνα καφενεῖο.
Ὅταν πέθανε ἄφησε ἕνα χορταριασμένο στρατὶ
ἕνα χτίσμα δίχως κουφώματα, δίχως σοφάτια, χρόνια…
Ἄλλαξαν οἱ καιροὶ ποὺ λέει κι ὁ λαός, γεγονότα συνέβησαν…
Χαθήκαμε μὲ τὸν ἀδελφό μου, μάθαμε πὼς πέθανε κι ὁ πατέρας.

Γι᾿ αὐτὸ λοιπὸν τὸ βράδυ σὲ κοιτῶ βαθιὰ στὰ μάτια.

Εἶναι μήπως ζήσω ἐγὼ τὴν ταπεινὴ θαλπωρὴ ποὺ ἐκεῖνος δὲν ἔζησε.

[Εξόρμηση, 24-25 Σεπτεμβρίου 1983]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s