ΚΩΣΤΑΣ ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ: «Αυτό που σε απειλεί πρέπει να εκφράσεις…»

Standard

Αναρωτιόμαστε μερικές φορές αν αξίζει τον κόπο να ασχολείται κανείς με την ποίηση στις μέρες μας που, κάθε άλλο, παρά ποιητικές είναι. Οπότε ο ορθολογιστής θα μας πει ότι πρόκειται για ένα άγονο θέμα τόσο όσο και φθαρμένο. Αλλά, υποκύπτουμε πάντα στην ποίηση που είναι καημός συνυφασμένος με τη ζωή και των ατόμων αλλά και του ανθρώπινου γένους στη γενικότητά του. Όλοι έχουμε κάποιες ενοχές σε ό,τι έχει σχέση με την ποίηση. Όλοι γράφουμε (ίσως κρυφά), όλοι δημοσιεύουμε, όλοι θέλουμε να δούμε τ’ όνομά μας τυπωμένο στο εξώφυλλο ενός βιβλίου. Έχουμε και τους δυο νομπελίστες ποιητές – τον Γ. Σεφέρη και τον Οδ. Ελύτη… Όσο αδύναμη μπορεί να φαντάζει η ποίηση σήμερα, τόσο δεμένη με την αγωνία μας είναι και δίνει στο παράπονό μας διέξοδο.

Η συνέντευξη, αυτή τη φορά, είναι με τον νέο ποιητή Κώστα Γουλιάμο που γεννήθηκε το 1955 στην Καλαμάτα. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες. Έχει εκδώσει τις ποιητικές συλλογές Ματικάπια (1976), Εντροπία (1977). Το 1981 κυκλοφόρησαν τα Νευρασθενικά τοπία από το Μουσικό Αύγουστο, ενώ παράλληλα παρουσιάστηκαν από το Μάνο Χατζιδάκι στις ομώνυμες εκδηλώσεις – οπτικά, ακουστικά και μουσικά.

Ποιήματα του Κώστα Γουλιάμου, καθώς και θεωρητικά του κείμενα έχουν δημοσιευτεί σ’ εφημερίδες, ανθολογίες και περιοδικά. Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στ’ αγγλικά. Έχει γράψει το σενάριο Σε λευκή σελίδα που σκηνοθέτησε ο Στέλιος Χαραλαμπόπουλος. Είναι μέλος της συντακτικής ομάδας του περιοδικού Γράμματα και Τέχνες.

  • Υπάρχει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός με τον οποίο εκφράζεσαι ποιητικά;

Η σύλληψη δεν είναι κάτι προκατασκευασμένο. Ωστόσο, από κάπου καθορίζεται. Έχει αφετηρία. Συγκεκριμένες εικόνες, π.χ. ένα τρένο, μια πλατεία, ένα άγνωστο πρόσωπο που είδαμε μέσα από τα παράθυρα του λεωφορείου, μπορούν να γίνουν στίχοι. Ακόμα και το χρώμα και ο ήχος και αυτές οι οσμές είναι μια ανοιχτή πρόκληση για να φανταστείς το διαφορετικό. Με λίγα λόγια , αυτό που σε απειλεί πρέπει να εκφράσεις. Κι ο καθένας εκφράζεται με διάφορους σχηματισμούς της γλώσσας. Προσωπικά, έχω μια ερωτική, θα ‘λεγα, σχέση με την αφαίρεση. Με την αφαίρεση που, όπως και στα μαθηματικά, ξεκινά από πραγματικά δεδομένα. Ψάχνω, λοιπόν, για το υπόλοιπο. Να το εκφράσω, να του δώσω σχήμα. Πιστεύω, δηλαδή, ότι με την αφαίρεση προχωρά κανείς πέρα από κάθε συμβατικό επίπεδο. Άλλωστε, είναι αυτή που δημιουργεί και τη διαφορετική συνείδηση στις αισθήσεις, τα πάθη, τις ιδέες, τα συναισθήματα. Πρόκειται, λοιπόν, για ρηγματικό μηχανισμό κι έχω ανάγκη από τέτοια ρήγματα.

  • Ποια συμβολή μπορεί να έχει η ποίηση στην εποχή μας και, γενικά, στο έργο της ανθρώπινης εξέλιξης;

Δεν μπορούμε να εννοήσουμε την ποίηση ως είδος αναπληρωματικής ικανοποίησης. Κάτι τέτοιο κάνουν, στην εποχή μας, υποκατάστατα της επιστήμης – ακόμα και η ίδια η επιστήμη. Γι’ αυτό αναρωτιέμαι τι θα πει ωραία, άνετη και ήσυχη ζωή. Αυτό είναι αισθητικισμός. Ηθική ουδετερότητα που βγαίνει μέσα από ιδεολογική σύγχυση. Αλλά ο κόσμος μετρά πάντα το αποτέλεσμα. Έτσι τον έμαθαν να σκέπτεται. Τον καθόρισαν ρητά σε ρόλους χωρίς να του εμφυσήσουν καμιά αξιακή παράσταση. Αλήθεια, πόσοι διερωτώνται αν, φερ’ ειπείν, η ιατρική εκτιμά την υγεία ή την αρρώστια. Στην καθημερινή μας ζωή βλέπουμε τις μορφές αλλοτρίωσης. Μια αστική κοινωνία που ταυτίζει την εξέλιξη με την ποσότητα, την επέκταση και το ποσοστό. Με αυτές τις επιλογές έχουμε δημιουργήσει το δικό μας μεσαίωνα. Όπως σκεπτόμαστε κι ενεργούμε. Αν, λοιπόν, θέλουμε ν’ αρνηθούμε αυτό το σύγχρονο μεσαίωνα, μονάχα η ποίηση θα μας βοηθήσει. Γιατί ο ποιητικός λόγος, στο βάθος, έχει επαναστατική προοπτική. Αυτή είναι η δυναμική του. Αντιδρά σε κάθε νοθευμένο.

  • Ο ποιητής ζει και εκφράζεται. Αυτό σημαίνει πως ήδη περιβάλλεται από ένα χάσμα ή όχι;

Ανάμεσα στη ζωή και την έκφραση υπάρχει, βέβαια, απόσταση. Φυσικά η ζωή, ο τρόπο με τον οποίο δρας, δίνει σε τελευταία ανάλυση και τις αντίστοιχες εκφράσεις. Γι’ αυτό και δεν πιστεύω στον ποιητή που δεν έχει ζωή έξω από την τέχνη του. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι κατά πόσο μπορεί ο ίδιος ν’ αντισταθεί σε ενσωματώσεις με μια κατεστημένη κοινωνία που επιβάλλει όχι μόνο τις ιδεολογικές αλλά και τις αισθητικές της νόρμες. Κι εδώ τοποθετώ ακόμα και την καλλιτεχνική κάστα. Με λίγα λόγια, ο ποιητής πρέπει να υποπτευθεί κάθε μορφή ψεύτικης συνείδησης. Ν’ απαντήσει καθαρά αν, αυτό που τον αλλοτριώνει, γίνεται με τη δραστηριότητά του ή με τις δραστηριότητες κάποιων άλλων. Και τότε να εξεγερθεί. Γιατί η ποίηση είναι εξέγερση στο καθετί. Ακόμα και στον ίδιο τον εαυτό της. Οπότε, ζωή και έκφραση, όχι μόνο δεν έχουν χάσμα αλλά βρίσκονται σε διαρκή και επακριβή σύνδεση. Αυτό χαρακτηρίζει και το αληθινό έργο.

  • Έχει κοινό στις μέρες μας η ποίηση και – πιο πέρα – πρέπει να είναι κατανοητή από το κοινό;

Παρότι, μεταπολεμικά, το ποσοστό αναλφαβητισμού συνεχώς μειώνεται, εντούτοις η ποίηση έχει εξακολουθητικά περιορισμένο κοινό. Δεν πρόκειται, βέβαια, για θανάσιμη μοναξιά αλλά για μια αποξένωση μοναδικά ελκυστική, όσο κι αν φαίνεται παράδοξο. Μπορείτε να μου πείτε πόσους φίλους έχει ένας ασυμβίβαστος τύπος στην καθημερινή του ζωή; Όσο για το αν πρέπει να είναι κατανοητή, ε, κάτι τέτοιο θα συντελούσε σε μια επικίνδυνη στρωματοποίηση. Παράλληλα, θ’ άνοιγε το δρόμο στις απαιτήσεις του κέρδους. Γιατί, μην ξεχνάμε ότι η μόνη τέχνη που δεν έχει θιγεί απ’ αυτές τις απαιτήσεις, είναι η ποίηση. Δεν έγινε ποτέ τέχνη-κατανάλωση!

  • Πιστεύεις ότι μέσα από την ποίηση προτείνονται αισθητικά και γλωσσικά πρότυπα;

Αναμφισβήτητα. Άλλωστε, ο ποιητής είναι υποχρεωμένος να συλλάβει και να εκφράσει έναν κόσμο όσο αποξηραμένος κι αν είναι. Θα έλεγα μάλιστα πως έχει ανάγκη από μια διαστροφή, γλωσσική-αισθητική, για να μπορέσει ν’ αποδώσει και τα πιο σκοτεινά σημεία της πραγματικότητας. Συνεπώς, οργανώνει ένα δικό του αυτόνομο σύστημα κι αυτό προτείνει προς τα έξω. Πρόκειται για μια κίνηση με την ευρύτερη σημασία της λέξης. Το θέμα, πάντως, είναι πώς θα την μετατρέψει σε ανακλαστική κίνηση. Διαφορετικά, μιλάμε για διακοσμητική ποίηση που η γλώσσα και η αισθητική της έχουν εντελώς αποδυναμωθεί. Ή τουλάχιστον δεν έχουν διάρκεια.

  • Σ’ ενδιαφέρει η γνώμη του κριτικού – παίζει ρόλο στη διαμόρφωσή σου;

Στην Ελλάδα, η κριτική παραμένει αθεράπευτα ασθενής. Της λείπει η συνθετική ικανότητα. Η οξύνοια, η ευφυολογία, η κομψογραφία δεν φτάνουν από μόνες τους για να οικοδομήσουν και, κυρίως, να διαμορφώσουν το ζητούμενο πρόσωπό της. Χρόνια τώρα βρίθει από ψευτοθεωρητικούς συλλογισμούς. Δείχνει να ηδονίζεται με ανεπεξέργαστες ιδέες. Στοιχεία, δηλαδή, ικανά να λειτουργήσουν ως τροχοπέδη στις διαδικασίες προσέγγισης του ποιητικού λόγου. Τέλος πάντων, υπάρχει κριτική γλώσσα. Όχι όμως και κριτική θεωρία. Αλλά, χωρίς τη θεωρία, η κριτική πέφτει σ’ ένα ουδέτερο περιγραφισμό.

  • Ποια χαρακτηριστικά στοιχεία διακρίνουν συνομήλικούς σου ποιητές;

Οι μικρές τυχαίες στιγμές της καθημερινής ζωής που, σε τελευταία ανάλυση, αποτελούν τη διάστασή της, είναι ένα από τα θέματα των συναδέλφων μου. Μακριά, νομίζω, από τους εύκολους δρόμους της αισιοδοξίας ή της απαισιοδοξίας, προσπαθούν με κάθε τρόπο να εκφράσουν καταστάσεις στις οποίες ολοκληρωτικά ανήκουν. Άλλοτε αντιφατικές, ασταθείς κι άλλοτε αδιέξοδες. Αλλά γιατί να μην εκφράσουμε αυτό το αδιέξοδο, το κενό; Οι Γερμανοί ήδη το έχουν ξεκινήσει με τον Βέντερς στο σινεμά…

  • Μίλησες για σινεμά και σκέφτηκα πως τα «Νευρασθενικά τοπία» διακρίνει μια κινηματογραφική άρθρωση. Αυτό είναι τυχαίο;

Ο κινηματογράφος είναι ένα αξιοθαύμαστο μάθημα πάνω στο πρόβλημα άρθρωσης-σύνθεσης του ποιήματος. Έχει ένα κώδικα σημείων αρκετά διεισδυτικό. Μια ταινία με διεγείρει. Μετά την προβολή είμαι σχεδόν έτοιμος να γράψω ένα ποίημα, δυο-τρεις στίχους. Επηρεάζει τη γραφή μου, τη συγκοπή και το δέσιμο των στίχων με λέξεις κλειδιά κ.λπ. Και τα νέα ποιήματα που ετοιμάζω είναι πάλι προσκολλημένα σε κινηματογραφικές μορφές. Ψάχνω, δηλαδή, συνέχεια με σκοπό να κατακτήσω μια φόρμα ικανή ν’ αποδώσει τις ψυχολογικές και κοινωνικές μου επιθυμίες. Επιθυμίες συντριβής των συμβάσεων…

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ. Ο Κώστας Γουλιάμος είναι καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Managment και Marketing της Σχολής Επιχειρήσεων του Cyprus College (Λευκωσία, Κύπρος). Επί σειρά ετών καθηγητής – ερευνητής επικοινωνίας σε πανεπιστήμια του Καναδά. Έχει εκδόσει ένα σημαντικό αριθμό βιβλίων, δοκιμίων και άρθρων που έχουν κυκλοφορήσει στη Β. Αμερική και την Ευρώπη. Υπήρξε από τους συντάκτες δυο World Reports του Διεθνούς Ινστιτούτου Eπικοινωνιών (Λονδίνο). Το πιο πρόσφατο βιβλίο του -που έγραψε μαζί με τον W. Anselmi- ήταν το «Elusive margins-consuming media, ethnicity and culture. (Guernica, Toronto/ New York)

[Εξόρμηση, 3-4 Δεκεμβρίου 1983]

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s