ΜΗΤΣΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Η αυγή της ελληνικής πεζογραφίας

Standard

Αλεξανδρόπουλος ΜήτσοςΟ Μήτσος Αλεξανδρόπουλος γεννήθηκε στην Αμαλιάδα το 1924, όπου τελείωσε το Γυμνάσιο. Ήρθε στην Αθήνα κι άρχισε σπουδές στη Νομική. Το 1947 στρατεύθηκε, πέρασε στο Δημοκρατικό Στρατό και το 1949 θα βρεθεί στην Τασκένδη, έπειτα στο Βουκουρέστι και από το 1956 στη Μόσχα. Προς το τέλος του 1980 έρχεται στην Ελλάδα.

Το 1954 εκδίδει τα Αρματωμένα χρόνια (διηγήματα) και το 1956 το βιβλίο Μια πρόσφατη ιστορία (διηγήματα). Στο διαγωνισμό διηγήματος με τίτλο «Έπαθλο Κορυσχάδες» που προκήρυξε το 1962 η Επιθεώρηση Τέχνης (κριτική επιτροπή: Λουκής Ακρίτας, Μάρκος Αυγέρης, Τάσος Βουρνάς, Λέων Κουκούλας, Κ. Πορφύρης, Δημήτρης Ραυτόπουλος, Γ.Π. Σαββίδης, Αλέξ. Αργυρίου), βραβεύεται ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος.

Ιδού πώς ο Αλέξ. Αργυρίου αναφέρεται για το θέμα στην εισαγωγή του στον α΄ τόμο του έργου «Η μεταπολεμική πεζογραφία – από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67»:

Το ενδιαφέρον, σε αυτό το διαγωνισμό, ήταν ότι βραβευόταν ένας Έλληνας της (αναγκαστικής) Διασποράς, ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, άγνωστος στο ελλαδικό κοινό, με μεγάλο, όπως φάνηκε ύστερα, ανέκδοτο έργο, μέρος από το οποίο είχε εκδοθεί εκτός Ελλάδος. Το σημαντικό ήταν ότι στη βράβευσή του δεν εμφιλοχώρησε καμιά σκοπιμότητα. Οι φάκελοι με τα πραγματικά ονόματα ανοίχτηκαν μετά τη βράβευση και εκείνος που πρώτος είχε επισημάνει το διήγημά του «Το σύννεφο», που ύστερα είδαμε σε ποιον ανήκε, ήταν ο Γ.Π. Σαββίδης και ο… Αργυρίου.

Στην Ελλάδα το έργο του Νύχτες και Αυγές εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1963 και το 1979 συμπλήρωσε τρεις εκδόσεις μαζί με τον Β΄ τόμο (Τόμος Α΄, Η Πολιτεία και Τόμος Β΄, Τα Βουνά).

Θριαμβικά θα το υποδεχτεί η Έλλη Αλεξίου:

Το βιβλίο τούτο, Νύχτες και Αυγές, συγκεντρώνει τις αρετές του άρτιου μυθιστορήματος. Το θέμα έχει παλλαϊκό ενδιαφέρον και πανεθνική σημασία ενώ η επεξεργασία του είναι μαεστρική. Δίνει ανάγλυφα τη βαρυσήμαντη ιστορική εποχή της Κατοχής και το αντιστασιακό κίνημα, μα παράλληλα με τα γεγονότα, ο αναγνώστης παρακολουθεί την πορεία εξέλιξης των ελληνικών συνειδήσεων. Βλέπει πως βαθμιαία και φυσικά τα πρόσωπα του βιβλίου, απροετοίμαστα στην αρχή, κι ανύποπτα μπρος στην αναπάντεχη τούτη επιδρομή των ανθρωποφάγων χιτλερικών, από μέρα σε μέρα κι από δράμα σε δράμα, αρχίζουν να παίρνουν θέση απέναντι στα γεγονότα. Αλλά, βέβαια, το μυθιστόρημα αυτό δίκαια θα τοποθετούνταν στις κορφές της υψηλής αυτής πυραμίδας. Γιατί, κοντά στα άλλα, είναι βιβλίο βαθύτατα εθνικό. Ο ήρωας του βιβλίου λες και είναι η ίδια η έκφραση συνείδησης του λαού μας. Που σύσσωμος και με αυταπάρνηση ακολούθησε τη γραμμή του ξεσηκωμού, του απελευθερωτικού κινήματος, για να σώσει την εθνική τιμή.

Η Αλεξίου, καταλήγοντας, θα αποδώσει επιπλέον την αρτιότητα του έργου στην ολοκληρωμένη ψυχοσύνθεση του συγγραφέα του:

Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος, προικισμένος με συγγραφικό ταλέντο και με πλούσιο συναισθηματικό κόσμο, δε βιάστηκε να δει τυπωμένο το όνομά του. Όπλισε υπομονετικά τις φυσικές του ικανότητες. Και καθώς αντικρίζει τη ζωή με τη μαρξιστική κοσμοθεωρία, πατεί γερά τα πόδια του σ’ ό,τι γράφει. Ξέρει τι θέλει να πει και πώς πρέπει να το πει.

Το έργο αυτό επαινέθηκε και από τον κριτικό Δημήτρη Ραυτόπουλο, ο οποίος το χαρακτήρισε «μεγάλη τοιχογραφία της Αθήνας της Κατοχής», υποστηρίζοντας ότι:

Ξαναζούμε μαζί του ώρα την ώρα, εκείνα τα φοβερά και μεγάλα χρόνια. Νομίζεις πως ακούς το βογγητό της πολιτείας. Πείνα, τρόμος ταπείνωσης, απανθρωπιά κυριαρχούν στην αρχή. Ο άνθρωπος κατρακυλάει στο στάδιο του υπανθρώπου, γίνεται ένα αρπαχτικό αγρίμι με σβησμένο λογικό και συνείδηση.

Και η συμπερασματική κατάληξη:

Η πεζογραφία μας ενισχύεται έτσι αναπάντεχα μ’ ένα προικισμένο συγγραφέα και μ’ ένα έργο από την αγνοημένη Αντίσταση της Αθήνας. (Η Αυγή, 27/6/1962)

Στις αρχές του 1981 του απονέμεται το Βραβείο Μυθιστορηματικής Βιογραφίας για το βιβλίο Το ψωμί και το βιβλίο, ο Γκόρκι. (Κριτική Επιτροπή: Απόστολος Σαχίνης, Μιχάλης Μερακλής, Γιώργος Βαλέτας, Γεράσιμος Γρηγόρης, Γαλάτεια Σαράντη).

Να πώς ο Αλέξ. Αργυρίου, με αδρές γραμμές, σκιτσάρει τον πεζογράφο Μήτσο Αλεξανδρόπουλο:

Από τον Μήτσο Αλεξανδρόπουλο, που αφού έζησε στα νεανικά του χρόνια, την Κατοχή και τον Εμφύλιο, – και έμεινε επί ολόκληρες δεκαετίες στη Μόσχα – θα περίμενε κανείς να συναντήσει στο έργο του μεγαλύτερες δόσεις σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Όμως ίσως και γι’ αυτό, έχομε λιγότερη προσήλωση σε μια τεχνική [;] η οποία – στο κέντρο εφαρμογής της – είχε ξεπεράσει το στάδιο της φανατικής υποταγής στα κελεύσματα του είδους. Στον Αλεξανδρόπουλο διαπιστώνουμε ένα μετριοπαθή κει εύστοχο ρεαλισμό που συνδέεται μάλλον με τους κλασικούς της σχολής, κυρίως τους Ρώσους συγγραφείς του προηγούμενου αιώνα (που έχει με εντυπωσιακή επάρκεια μελετήσει) καθώς ο ιδεολογικός χαρακτήρας των έργων του δηλώνεται υπόγεια και χωρίς επίδειξη, και εκδηλώνεται μέσα από την ανθρωπιστική παράδοση.

Από τη Ρουμανία πρωτοεμφανίστηκε στο χώρο της λογοτεχνίας δημοσιεύοντας κείμενα στα ελληνικά και τα ρώσικα, μπήκε στον κύκλο των ελλήνων λογοτεχνών που ζούσαν στην ίδια χώρα (Τάκης Αδάμος, Κώστας Μπέσης, Έλλη Αλεξίου, Απόστολος Σπήλιος κ.α.) και έγινε γνωστός και στον ελλαδικό χώρο. Το 1959 η Έλλη Αλεξίου συμπεριέλαβε το διήγημα του Αλεξανδρόπουλου Η νύχτα των Θεοφανίων στην Ανθολογία πεζογραφίας της Ελληνικής Εθνικής Αντίστασης, που επιμελήθηκε με ανάθεση της Ακαδημίας του Βερολίνου. Στη Σοβιετική Ένωση ο Αλεξανδρόπουλος σπούδασε στο Λογοτεχνικό Ινστιτούτο Μόσχας και στράφηκε με ενδιαφέρον στη συντήρηση αγιογραφιών και στη μελέτη της ρωσικής λογοτεχνίας και λαϊκής παράδοσης. Εκεί παντρεύτηκε τη μελετήτρια της ελληνικής λογοτεχνίας Σόνια Ιλίνσκαγια. Μαζί της γύρισε στην Ελλάδα το 1975 και εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό αντιστασιακού διηγήματος της Επιθεώρησης Τέχνης (1963 για τους Κορυσχάδες), το διεθνές λογοτεχνικό βραβείο Γκόρκι (1979 για τις μελέτες και μεταφράσεις του από τη ρωσική λογοτεχνία), το πρώτο βραβείο μυθιστορηματικής βιογραφίας (1981 για Το ψωμί και το βιβλίο · Ο Γκόρκι), το βραβείο Τουμανιάν (1985 για το Οι Αρμένηδες · Ταξίδι στη χώρα τους και την ιστορία τους). Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος τοποθετείται στους έλληνες συγγραφείς της μεταπολεμικής περιόδου. Η γραφή του κινείται στα πλαίσια του ποιητικού ρεαλισμού με στοιχεία πολιτικού και κοινωνικού προβληματισμού και επιρροές από τη ρωσική λογοτεχνία του δεύτερου μισού του δεκάτου ενάτου αιώνα και από ευρωπαίους συγγραφείς του μεσοπολέμου όπως ο Φραντς Κάφκα και ο Τζέιμς Τζόις. Σημαντικό μέρος του έργου του αποτελούν επίσης οι λογοτεχνικές μεταφράσεις και οι βιογραφίες του για τους ρώσους συγγραφείς Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Άντον Τσέχοφ και Μαξίμ Γκόρκι. Για το έργο του τιμήθηκε με το βραβείο Τολστόι (1978). 1. Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου βλ. Κεντρωτής Γιώργος, «Μήτσος Αλεξανδρόπουλος», Η μεταπολεμική πεζογραφία · Από τον πόλεμο του ’40 ως τη δικτατορία του ’67Β΄, σ.98-110. Αθήνα, Σοκόλης, 1988 και [Ανώνυμος], «Αλεξανδρόπουλος Μήτσος», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό1. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1983. (Πηγή: Αρχείο Ελλήνων Λογοτεχνών, ΕΚΕΒΙ).

ΤΙΜΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΚΡΙΣΕΙΣ:

  • Πρώτο βραβείο στο διαγωνισμό αντιστασιακού διηγήματος «Κορυσχάδες» του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης (1963).
  • Διεθνές λογοτεχνικό βραβείο «Γκόρκι» (Μόσχα 1979) για τις μελέτες του και τις μεταφράσεις από τη ρωσική λογοτεχνία.
  • Κρατικό βραβείο μυθιστορηματικής βιογραφίας (1981) για το έργο του «Το ψωμί και το βιβλίο. Ο Γκόρκι».
  • Λογοτεχνικό βραβείο «Τουμανιάν» (Αρμενία, Ερεβάν 1985) για το βιβλίο του «Αρμένηδες» που μεταφράστηκε και κυκλοφόρησε στα αρμενικά το 1984.
  • Μεγάλο Κρατικό βραβείο Λογοτεχνίας 2001 για το σύνολο του έργου.
  • Βραβείο της Ελληνικής Εταιρείας Μεταφραστών Λογοτεχνίας (2002) για την απόδοση από τα ρωσικά στα ελληνικά του έργου «Εκστρατεία του Ίγκορ».
  • Μετάλιο «Πούσκιν» από τον Πρόεδρο της Ρωσικής Συνομοσπονδίας (2007).

Αυτές οι σημειώσεις, σαν εισαγωγή στη συνέντευξη που ακολουθεί…

Advertisements

2 σκέψεις σχετικά με το “ΜΗΤΣΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΠΟΥΛΟΣ. Η αυγή της ελληνικής πεζογραφίας

  1. ΕΙΜΑΙ ΔΑΚΤΥΛΟΓΡΑΦΟΣ ΜΕ ΠΟΛΥΕΤΗ ΠΕΙΡΑ ΣΤΟ ΑΓΓΛΙΚΟ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΥΤΟΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ.
    ΒΟΛΟΣ – ΤΗΛ.: 6977954317

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s