3.- Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: Μέρες του ’75. (Ιαν.-Ιούν.)

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1975

8 Ιανουαρίου. Συζήτηση στη Βουλή για το κυβερνητικό σχέδιο του νέου Συντάγματος, εναντίον του οποίου η αντιπολίτευση θα επιτεθεί με σφοδρότητα, καθότι «παρέδιδε» ουσιαστικά στον πρόεδρο της Δημοκρατίας νομοθετικές και εκτελεστικές υπερεξουσίες. Ο Ανδρέας θα είναι πολύ σκληρός κατά την αγόρευσή του:

Η δομή του Συντάγματος αντιστρατεύεται τη λαϊκή κυριαρχία και δεν προστατεύει τον πολίτη από την αυθαιρεσία της πολιτείας. Γι’ αυτό το λόγο το ΠΑΣΟΚ δεν είναι σε θέση να προσφέρει εποικοδομητικό διάλογο σε διατάξεις που είναι ολοκληρωτικού χαρακτήρα, αλλά επιθυμούμε να προειδοποιήσουμε το κοινοβούλιο και τη χώρα, ότι το Σύνταγμα αυτό είναι στα αχνάρια του Συντάγματος Παπαδοπούλου. Ο πρόεδρος έχει απίθανες νομοθετικές και εκτελεστικές εξουσίες…

Με το σχέδιο ψηφίσματος «περί πραξικοπήματος της 21ης Απριλίου 1967, διώξεως εγκλημάτων και ρυθμίσεως συναφών θεμάτων», η κυβέρνηση φέρνει στη Βουλή το θέμα της δίωξης και τιμωρίας των υπευθύνων της δικτατορίας. Θα υπάρξει εκτενής συζήτηση και η Βουλή ομοφώνως θα ψηφίσει ότι το κίνημα των συνταγματαρχών της 21ης Απριλίου ήταν «πραξικόπημα» με το άρθρο 1 του Ψηφίσματος:

Το στασιαστικόν κίνημα της 21ης Απριλίου 1967, έργον ομάδος αξιωματικών και η εκ τούτου προελθούσα κατάστασις μέχρι της 23ης Ιουλίου 1974, απετέλεσαν πραξικόπημα, δι’ ου εσκοπείτο ο σφετερισμός της εξουσίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων του λαού. Αι εξ αυτών απορρεύσασαι κυβερνήσεις ήσαν κυβερνήσεις βίας.

Το ζήτημα, ωστόσο, της παραγραφής θα δημιουργήσει πολλές τριβές. Η αντιπολίτευση θα επιμείνει να κηρυχθούν τα αδικήματα των χουντικών απαράγραπτα, αλλά η κυβέρνηση θα ζητήσει να υπάρξει προθεσμία έξι μηνών για την άσκηση δίωξης από τις εισαγγελικές αρχές και υποβολή μηνύσεων από πολίτες. Ο Καραμανλής θα ακολουθήσει την τακτική του Πιλάτου και δεν θα λάβει μέρος στη συζήτηση, αλλά θα αφήσει τον υπουργό Δικαιοσύνης Κ. Στεφανάκη να υπερασπιστεί τις κυβερνητικές θέσεις ως προς την 6μηνη προθεσμία παραγραφής από την ημέρα που το Ψήφισμα θα δημοσιευτεί στην Εφημερίδας της Κυβερνήσεως. Ο Ανδρέας, μεταξύ άλλων, θα τονίσει την ομιλία του:

Δεν νομίζομε ότι πρέπει να υπάρξει προνομιακή μεταχείριση όσον αφορά την παραγραφή. Ας θυμηθούμε, επιτέλους, ότι ακόμη σήμερα διώκονται οι εγκληματίες της ναζιστικής περιόδου. Ποια, λοιπόν, είναι η ευαισθησία του ελληνικού λαού όταν οι Γερμανοί ακόμα και σήμερα διώκουν τους εγκληματίες ναζί; Τι μας πιάνει και ζητούμε να τα ξεχάσουμε όλα αυτά, απλώς μήπως για να δώσουμε και πάλι την ευκαιρία και σε άλλους φιλόδοξους δικτάτορες;

«Στιγμιαίο» ή «διαρκές» το έγκλημα; Θα υπάρξει και συνέχεια ως προς το χαρακτηρισμό του πραξικοπήματος ως «διαρκούς» ή «στιγμιαίου» εγκλήματος. Στις 14 Ιανουαρίου που θα γίνει η σχετική συζήτηση στη Βουλή, ο υπουργός Δικαιοσύνης Κ. Στεφανάκης θα επιχειρηματολογήσει ως εξής:

Δια του πρώτου άρθρου διακηρύξαμε ότι το κίνημα της 21ης Απριλίου δεν ήτο επανάστασις, ήτο πραξικόπημα. Αυτό αφαιρεί από τούτο το αίτημα της νομιμότητος. Είναι παρανομία. Το άρθρο 2 είναι δικονομική διάταξις. Δι’ όλα τα αδικήματα, εάν τυχόν θεωρηθεί το πραξικόπημα λ.χ. διαρκές έγκλημα, είναι όλοι ένοχοι. Εάν όμως δεν θεωρηθεί ως διαρκές έγκλημα, αλλά ότι συνετελέσθη τη νύκτα της 21ης Απριλίου, είναι καθαρώς νομικόν θέμα. Εάν θεωρηθεί ότι συνετελέσθη την 21η Απριλίου και μόνον, προτού καν ορκισθεί οποιαδήποτε κυβέρνησις, τότε οι ασκήσαντες έργα μέλους υπουργικού συμβουλίου κ.λπ. δεν είναι δυνατόν να διωχθούν δια το έγκλημα της εσχάτης προδοσίας ή της στάσεως, δι’ άλλα όμως ναι. Εάν όμως θεωρηθεί ότι το πραξικόπημα αποτελεί διαρκές έγκλημα, όλοι είναι υπό κατηγορίαν δια συμμετοχήν εις τας πράξεις και της στάσεως και της εσχάτης προδοσίας. Αυτό είναι το νομικόν ζήτημα. Ημείς δεν λύομεν τα νομικά ζητήματα. Χαρακτηρίζομεν την πράξιν ως πραξικόπημα, το πραξικόπημα ουδέποτε δημιουργεί δίκαιον, και θα εφαρμοστούν οι κανόνες του ποινικού δικαίου. […] Και απομένει πλέον να κριθεί η υποκειμενική συμμετοχή ενός εκάστου. Αλλά λέγω ότι κατά το σχέδιον, αυτή καθ’ εαυτή η ιδιότης του υπουργού δεν συνιστά αδίκημα…

Ο Ανδρέας θα υποστηρίξει ότι:

Ο νομοθέτης δεν έχει μόνο δικονομικές διατάξεις. Εμείς εδώ είμαστε ο νομοθέτης. Η διάταξη του πρώτου άρθρου που χαρακτηρίζει ως πραξικόπημα διαρκές «και η εκ τούτου προελθούσα κατάστασις απετέλεσε πραξικόπημα», πιστεύω είναι δεσμευτική για τη δικαιοσύνη και επομένως δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα το οποίο εσείς θέτετε. Αν όχι, πρέπει να νομοθετήσουμε επί της ουσίας, είναι άλλο κεφάλαιο. Πιστεύω όμως ότι το άρθρο 1 αποτελεί νομοθεσία επί της ουσίας και καλύπτει ακριβώς το ερώτημα το οποίο εσείς έχετε θέσει κατά ακαδημαϊκό τρόπο, δίνει απάντηση, είναι διαρκές το αδίκημα…

Εντέλει στο κείμενο του Ψηφίσματος αναφέρεται ότι «Η Δημοκρατία δικαίω ουδέποτε κατελύθη» και στο άρθρο 1:

«Το στασιαστικόν κίνημα της 21ης Απριλίου 1967, έργον ομάδος αξιωματικών και η εκ τούτου προελθούσα κατάστασις μέχρι της 23ης Ιουλίου 1974, απετέλεσαν πραξικόπημα, δι’ ου εσκοπείτο ο σφετερισμός της εξουσίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων του λαού. Αι εξ αυτού απορρεύσασαι Κυβερνήσεις ήσαν Κυβερνήσεις βίας…»

Την ίδια μέρα θ’ αρχίσουν στον εφέτη ανακριτή (που θα μεταβεί προς τούτο στην Κέα) οι απολογίες των αρχιπραξικοπηματιών, οι οποίοι με υπομνήματά τους θα χαρακτηρίσουν το στρατιωτικό πραξικόπημα «επανάσταση που δημιούργησε δίκαιο»! Τελικά, θα προφυλακιστούν στις Φυλακές Κορυδαλλού οι Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Ιωαννίδης, Στ. Παττακός, Ν. Μακαρέζος, Ι. Λαδάς, Μ. Ρουφογάλης.

Καταργείται η Προσωρινή Κεντρική Επιτροπή. Οι μέρες κυλούσαν με πάταγο. Διαδηλώσεις, συγκεντρώσεις, αμφιθέατρα, συζητήσεις αδιέξοδες, δίχως τέλος, φωνές, τσακωμοί, δίκες. Πολύ σύντομα έγινε αντιληπτό πως ήμασταν ένας κόσμος δίχως συνοχή, διαιρεμένος. Η συγχώνευση της Δημοκρατικής Άμυνας στο ΠΑΣΟΚ δεν έγινε ποτέ! Η «ανάπτυξη τάσεων ελιτισμού και ομαδοποίησης» που επικαλέσθηκε ο Ανδρέας, στις 29 Ιανουαρίου, για να αναστείλει τη λειτουργία της προσωρινής ΚΕ, είχε κάποια βάση. Ήδη στο ΠΑΣΟΚ είχε αρχίσει η διαδικασία σε όλη τη χώρα μετατροπής των ομάδων πρωτοβουλίας σε τοπικές οργανώσεις, με βάση σχετικό οργανόγραμμα. Η διαδικασία αυτή θα επεκταθεί και στις κλαδικές οργανώσεις κι έτσι θα μπορούν πλέον να εκλέγουν προσωρινό προεδρείο και επιτροπή εγγραφής προσωρινών μελών. Θα προσδιοριστεί και η διαδικασία μετατροπής των προσωρινών σε τακτικά μέλη μέσα σ’ ένα τετράμηνο, μετά την πάροδο του οποίου θ’ ανοίξει ο δρόμος για την εκλογή των νομαρχιακών οργάνων του κινήματος. Και όλα αυτά θα αποτελέσουν την προϋπόθεση για τη σύγκληση πανελλαδικού συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ που θα εκλέξει την Κεντρική Επιτροπή. Εδώ, θα τονίζεται στην απόφαση αυτή του Ανδρέα:

Πιστέψαμε πως αυτή η διαδικασία θα ικανοποιούσε τη λαϊκή βάση του κινήματος, πως θα θεωρούνταν και δημοκρατική και αποτελεσματική. Έντονη όμως και επίμονη είναι η πίεση της βάσης για άμεση προσφυγή στις δημοκρατικές διαδικασίες, στην πλήρη έκφραση της θέλησης της βάσης. Το ίδιο κλίμα επικρατεί και στους κόλπους της Προσωρινής Κεντρικής Επιτροπής που έχει επιδείξει εύλογη ευαισθησία στο θέμα των δημοκρατικών διαδικασιών. Τέλος, όπως είπα στο λόγο μου προς την ΠΚΕ στις 19 Γενάρη, έχουν αναπτυχθεί –ευτυχώς σε μικρή κλίμακα– τάσεις ελιτισμού και ομαδοποίησης.

Γι’ αυτό θεωρήθηκε σωστό να προσφύγουμε χωρίς καμιά αναβολή στην ετυμηγορία της λαϊκής βάσης του ΠΑΣΟΚ. Συγκαλούμε προσυνέδριο, το πρώτο δεκαήμερο του Μάρτη, με αποκλειστικό σκοπό την άμεση εκλογή Κεντρικής Επιτροπής, που σαν έργο της θα έχει την οργάνωση του πρώτου Πανελλαδικού Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ. Η Κεντρική Επιτροπή που θα προέλθει μ’ αυτό τον τρόπο από τη βάση, όχι μόνο θα έχει την πλήρη εμπιστοσύνη της –και θα είναι γι’ αυτό πιο αποτελεσματική– μα θα είναι κι ελεύθερη, ελπίζουμε, από οποιεσδήποτε τάσεις ελιτισμού και ομαδοποίησης.

Κάθε τοπική και κλαδική οργάνωση βάσης, θα κληθεί να αποστείλει έναν εκπρόσωπο στο Προσυνέδριο. Οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν από την Υποεπιτροπή Οργανωτικού και την Υποεπιτροπή Συνδικαλιστικού. Επισημαίνουμε ότι αυτή η έκτακτη διαδικασία προσφυγής στη βάση δεν ανακόπτει την πορεία για την εγγραφή τακτικών μελών και την ανάδειξη μονίμων οργάνων του κινήματος – ούτε επιφέρει οποιαδήποτε αλλαγή στο οργανόγραμμα που ανακοινώθηκε.

Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, οι εργασίες της τωρινής ΠΚΕ αναστέλλονται, ενώ ταυτόχρονα οι λειτουργίες των υποεπιτροπών της ΠΚΕ συνεχίζονται με μεγαλύτερη ένταση για την πλήρη επιτυχία των εργασιών του Προσυνεδρίου. Μέσα σε βραχύτατο χρόνο ειδική επιτροπή από τους υπεύθυνους των υποεπιτροπών Οργανωτικού, Συνδικαλιστικού, Συνεταιριστικού και Νεολαίας θα διευκρινίσει τη λεπτομερή διαδικασία που θα ακολουθηθεί στο Προσυνέδριο για την ανάδειξη Κεντρικής Επιτροπής.

Αυτό ήταν! Τα πάνω-κάτω! Σαν βόμβα θα σκάσει η απόφαση αυτή του Ανδρέα για την κατάργηση της Προσωρινής Κεντρικής Επιτροπής. Για μας όμως, τους περισσότερους, δεν ήταν και τίποτε τρομερό αυτό που έγινε. Αλλά οι εξελίξεις ήταν πλέον ανεξέλεγκτες. Στα αμφιθέατρα, στις συνελεύσεις των σχολών, δοκιμάστηκε η συντροφικότητα. Σε κάποιες τοπικές οργανώσεις, στα ανώτερα όργανα του κινήματος, στην ομάδα που εξέδιδε τον «Αγωνιστή»…

Είχαν αρχίσει οι ψίθυροι, τα περίεργα χαμόγελα, κάτι για φράξιες, για συνωμοσίες, για δημοκρατικές διαδικασίες, για κρυφούς μηχανισμούς, για συναντήσεις σε κάποιο υπόγειο της οδού Αθηνάς – στο μεταξύ και τα γραφεία του περιοδικού είχαν μεταφερθεί σ’ ένα υπόγειο της οδού Αναγνωστοπούλου, στο Κολωνάκι…

Στην τελευταία συνεδρίαση της συντακτικής επιτροπής του «Αγωνιστή», το θέμα ήταν ο Ανδρέας, ότι δηλαδή, με την κατάργηση της προσωρινής ΚΕ, «στρέφει το κίνημα στα δεξιά», ότι «τον εκβιάζουν οι Αμερικανοί με κάτι κασέτες» κι άλλα τέτοια παράδοξα. Έμεινα τότε εμβρόντητος μ’ εκείνα που άκουγα. Αναρωτιόμουν αν μονάχα μια τέτοια ενέργεια του προέδρου (δηλαδή, η κατάργηση της προσωρινής ΚΕ) ήταν αρκετή για να πυροδοτήσει μια απροσδόκητη εξέλιξη. Είναι αστείο και τώρα που το σκέφτομαι, να βλέπει κανείς ανθρώπους που, κατά τεκμήριο, θεωρούνταν σοβαροί και που, στην πορεία, ανέλαβαν τελικά κάποιες θέσεις και έγιναν ακόμη και βουλευτές, να στραπατσάρουν φωτογραφίες του Ανδρέα γιατί δεν είχαν το σθένος να συζητήσουν τις όποιες αντιρρήσεις τους ευθέως μαζί του. Και το τραγικό είναι ότι αργότερα θα βρεθούν στο στενό περιβάλλον του!

Θα γίνει μια συγκέντρωση στο θέατρο Σάτιρας, στην οδό Τρικόρφων και Γ΄ Σεπτεμβρίου. Στο «πάνελ» θα είναι τα μέλη του ΕΓ και ο Ανδρέας και από κάτω (στην αίθουσα, στους διαδρόμους και τους δρόμους) δεκάδες νεολαίοι και μη, του κινήματος. Η ατμόσφαιρα τεταμένη, ο ένας έβλεπε με στραβό μάτι τον άλλο. Λες και ήμασταν εχθροί! Θυμάμαι κάποια στιγμή που ένας σύντροφος θα αναφερθεί στη σοσιαλδημοκρατία και θα ερωτηθεί ο Σάκης Καράγιωργας, ο οποίος και θα απαντήσει, λέγοντας περίπου ότι «δεν ξέρω, διότι δεν είμαι σοσιαλδημοκράτης…» και το χειροκρότημα θα πέσει σύννεφο από την πλευρά των γενικώς διαφωνούντων. Θα πάρει το λόγο ο Ανδρέας και θα πει: «Αν και δεν είμαι σοσιαλδημοκράτης, θα πρέπει να σας εξηγήσω τι είναι η σοσιαλδημοκρατία…». Έγινε χαμός! Ήταν η πανηγυρική για εκείνη τουλάχιστον την ημέρα επιβεβαίωση της γενικότερης στάσης που κρατούσε ο πρόεδρος στα ζητήματα που είχαν σχέση με τους παράγοντες που τον αντιπολιτεύονταν.

Η στιγμή είχε έρθει για να αποδειχθεί ότι όσο επαναστάτης και να είσαι, δεν μπορείς να φτάσεις στις ψυχρές αφαιρέσεις της πολιτικής. Ίσως να ασκείς πολιτική ασυναίσθητα, αλλά να αγνοείς ότι οι άλλοι πολιτεύονται επαγγελματικά, με την αταραξία του τεχνικού. Πολύ αργότερα έφερνα στο μυαλό μου όσα έγραφε ο Δημήτρης Χατζής στο «Διπλό Βιβλίο» για τους Έλληνες, τον καιρό της δικτατορίας, στην Ευρώπη, στη Στουτγάρδη:

Το βράδυ, μαζεύονται όλοι, γίνεται μύλος στο καφενείο… Συζητάμε πολιτική. Κάνουμε αντίσταση στη δικτατορία, θέλουμε να σώσουμε την Ελλάδα. Έχει κι από Παπανδρέου. Είναι πολλοί και διάφοροι. Τέλειο ξερίζωμα του καπιταλισμού θέλουν οι μισοί, τη δημοκρατία θέλουν οι άλλοι – και μεταξύ τους ποτέ δεν τσακώνονται. «Θα τα βρούμε», λένε, «παίρνοντας την εξουσία». «Γουρούνι στο σακί;» λέει κάποιος. «Ιδέες, ρε, την ιδεολογία σας να μας πείτε…» Κι ανάβει καβγάς κι από κει…

18 Ιανουαρίου. Με το Δ΄ Ψήφισμα της Βουλής, καθορίζεται η μορφή της 21ης Απριλίου 1967 ως «πραξικόπημα».

20 Ιανουαρίου 1975. Οι πραξικοπηματίες μεταφέρονται στις φυλακές Κορυδαλλού.

29 Ιανουαρίου. Ο Ανδρέας ανακοινώνει ότι το Μάρτιο θα πραγματοποιηθεί το Προσυνέδριο με αποκλειστικό σκοπό την άμεση εκλογή Κεντρικής Επιτροπής του κινήματος. Στην Επιτροπή Προετοιμασίας του συνεδρίου συμμετέχουν: Ανδρέας Παπανδρέου, Σήφης Βαλυράκης, Σάκης Καράγιωργας, Άσπα Μανδηλαρά, Κώστας Μανωλκίδης, Νίκος Μιχαλόπουλος, Βάσω Παπανδρέου, Στέλιος Πανταζόπουλος, Τάκης Παπαγεωργόπουλος, Κώστας Σημίτης, Αστέρης Στάγκος, Γ. Ταξιάρχου, Θανάσης Τσούρας, Άκης Τσοχατζόπουλος, Βασίλης Φίλιας.

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 1975

«Επίορκοι αξιωματικοί». Στις 3 και 4 Φεβρουαρίου θα προφυλακιστούν οι Γ. Ζωιτάκης, Οδ. Αγγελής και Κ. Παπαδόπουλος (αδερφός του αρχιπραξικοπηματία). Ωστόσο, οι μέρες που θα ακολουθήσουν δεν θα είναι ήρεμες, αφού το βράδυ της 24ής Φεβρουαρίου οι φήμες για νέα απόπειρα πραξικοπήματος θα διατρέξουν ολόκληρη τη χώρα. Η κυβέρνηση θα ανακοινώσει ότι υπήρξαν πληροφορίες για ορισμένους «επίορκους αξιωματικούς» που συνδέονταν με τους υπόδικους του δικτατορικού καθεστώτος και οι οποίοι «εκινούντο συνωμοτικώς». Τελικά, σύμφωνα και με την κυβερνητική ανακοίνωση «η κατάστασις τελεί υπό τον πλήρη έλεγχο της κυβερνήσεως, καθ’ όλην δε την χώραν επικρατεί απόλυτος και ασφάλεια». Θα εμφανιστεί στην τηλεόραση και ο Αβέρωφ για να καθησυχάσει τα πράγματα και λίγο αργότερα θα ανακοινωθεί επισήμως η σύλληψη ομάδας αξιωματικών, οι οποίοι σύμφωνα με σχέδιο θα επιχειρούσαν την κατάληψη στρατιωτικών μονάδων και, στη συνέχεια, την επιβολή όρων στην κυβέρνηση για την αποφυλάκιση των πραξικοπηματιών. Η αντιπολίτευση θα ζητήσει επιμόνως τη διαλεύκανση της υπόθεσης, και την αποκάλυψη όλων των στοιχείων σχετικά με τη «συνωμοσία». Πάντως, οι συλληφθέντες αξιωματικοί θα δικαστούν από το Διαρκές Στρατοδικείο και 14 από αυτούς θα καταδικαστούν, μεταξύ των οποίων ο ταξίαρχος Γ. Λαμπούσης (σε 12 χρόνια) και ο ταγματάρχης Παρασκευάς Μπόλαρης (σε 11 χρόνια). Μετά το περιστατικό αυτό, θ’ αρχίσει να υποχωρεί ο φόβος της χουντικής απειλής, και οι εξελίξεις θα είναι ομαλές.

Σοσιαλισμός και Δημοκρατικές Διαδικασίες. Ο καβγάς, για μας, άναψε μέσα σε δυο-τρεις μήνες. Δηλαδή, δεν χρειάστηκε περισσότερος καιρός. Καλά-καλά ο κόσμος δεν μπορούσε να καταλάβει τι συμβαίνει στα ενδότερα του ΠΑΣΟΚ. Ενδιαφερόταν μόνο για τον Ανδρέα. Ο διαχωρισμός, πάντως, στην κορυφή της κομματικής ιεραρχίας θα γίνει μετά από 5-6 μήνες. Στον «Αγωνιστή» έγινε στις αρχές περίπου του Φεβρουαρίου του 1975. Δέκα μέλη από τη συντακτική επιτροπή υπέγραψαν ένα κείμενο με τίτλο «Σοσιαλισμός και δημοκρατικές διαδικασίες», που δημοσιεύτηκε στην τελευταία σελίδα του 7ου τεύχους (1-15 Φεβρουαρίου 1975) του «Αγωνιστή»:

Το σοσιαλιστικό όραμα και το πρόγραμμα του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού, είναι βέβαιο πως δεν μπορεί να «κατασκευαστεί» με συλλογική δράση. Μια πρωτοπορία, τη δοσμένη στιγμή, έχει την πρωτοβουλία να συστήσει ένα κίνημα αρχών, γέννημα των αναγκών του λαού και των ειδικών συνθηκών του τόπου. Η ομάδα αυτή –οι συνιδρυτές του κινήματος– επιλέγει τον τρόπο και τη μέθοδο που θα μεταδώσει τις πληροφορίες με τελικό σκοπό τη διαμόρφωση ενός μαζικού-λαϊκού κινήματος που θα γίνει ο φορέας της αλλαγής. Οι διαδικασίες που θα επιλεγούν και η πρακτική δράση στη λήψη των αποφάσεων, στην πρώτη φάση ανάπτυξης του κινήματος, είναι ένα πρότυπο νοοτροπίας για την κατοπινότερη διαμόρφωσή του και καθοριστικός παράγοντας για την τύχη του.

Το ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε στον ελληνικό πολιτικό χώρο σαν ανανεωτικό κίνημα αρχών με σοσιαλιστικό πρόγραμμα και με οργανωτικό σχήμα τις δημοκρατικές διαδικασίες σε όλα τα επίπεδα της δομής του. Δηλαδή, οι συνιδρυτές του κινήματος κατοχύρωσαν, στην ιδρυτική κιόλας πράξη, τη σοσιαλιστική προοπτική του κινήματος και τη δημοκρατία σαν διαδικασία συλλογικής δράσης των μελών του για την πραγμάτωση αυτής της προοπτικής. Πράγμα που σημαίνει πως η μόνη μέθοδος που γίνεται δεκτή για να οργανωθεί και ν’ αναπτυχθεί το κίνημα με σκοπό να μεταδώσει τις αρχές της ιδρυτικής του διακήρυξης και να πετύχει τους στόχους του είναι η δημοκρατική διαδικασία.

Και είναι η δημοκρατική διαδικασία το σύστημα εκείνο της συλλογικής δράσης, όπου όλα τα μέλη μιας οργανωμένης ομάδας συσκέπτονται, συναποφασίζουν και συμπράττουν για όλα τα θέματα που αφορούν τον κοινό σκοπό. Καμιά πρακτική σκοπιμότητα δεν μπορεί να νοθεύσει τη δημοκρατική μέθοδο λήψης των αποφάσεων και κανένα «ειδικό μέγεθος» να ανατρέψει την ισοτιμία των μελών της ομάδας. Γιατί τότε οδηγούμαστε σε «αντιπροσωπευτικά» σχήματα και σε «ειδικευμένους» ηγέτες. Η με κάθε τρόπο και σε κάθε στιγμή επαλήθευση στην πράξη, από το απλό μέλος μέχρι την ηγεσία, του σεβασμού των αρχών του κινήματος και της κατοχυρωμένης μεθόδου μετάδοσής τους διατηρεί το λαμπερό ανανεωτικό χαρακτήρα του.

Από την άλλη μεριά, η οποιαδήποτε παρέκκλιση από τις καταστατικές αρχές –ιδιαίτερα στην πρώτη φάση ανάπτυξης του κινήματος– δεν μπορεί, παρά να οδηγήσει σε καταστάσεις, όπου ευδοκιμούν υποκατάστατες της δημοκρατίας μορφές και λειτουργούν μηχανισμοί, που ’ναι δύσκολο να ελεγχθούν. Και οι σκέψεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, σήμερα, που βρισκόμαστε ξαφνικά στην πιο καθοριστική φάση του κινήματός μας.

Γιάννης Βαρλάμης, Πέτρος Ευθυμίου, Θοδωρής Καλούδης, Γιάννης Μαντζουράνης, Τάσος Ξένος, Μάνος Πετούσης, Άλκης Ρήγος, Τάσος Σαπουνάκης, Γιάννης Σεργόπουλος, Γιάννης Τούντας.

Το κείμενο υπέγραφαν τα μέλη της Συντακτικής Επιτροπής του «Αγωνιστή», πλην ενός – του Νίκου Λαγκαδινού[i]. Καταβλήθηκε μια προσπάθεια από μέρους του Θ. Καλούδη[ii] για να είναι όλη η Συντακτική Επιτροπή του περιοδικού, αλλά δεν τελεσφόρησε κι έτσι υπέγραψαν το κείμενο απλώς ως μέλη του ΠΑΣΟΚ και όχι ως «Συντακτική Επιτροπή» του περιοδικού. Για μένα ήταν από τις πιο πικρές στιγμές του μέχρι τότε «πολιτικού» βίου μου. Δεν μπορούσα να φανταστώ τέτοια εξέλιξη ούτε να διανοηθώ ότι θα βρίσκονταν κάποιοι από τους συντρόφους να κατηγορήσουν τον Ανδρέα. Ακόμα, λειτουργούσα συναισθηματικά, τουλάχιστον ως προς τον Ανδρέα.

Το κείμενο αυτό, με το οποίο οι συντάκτες του επιδίωκαν να κριτικάρουν την απουσία δημοκρατικών διαδικασιών στο κίνημα, αποτέλεσε τον καταλύτη των κατοπινών εξελίξεων, τόσο στο χώρο του περιοδικού όσο και της Νεολαίας. Θα ακολουθήσουν τραγελαφικές καταστάσεις. Το Εκτελεστικό Γραφείο θα συνεδριάσει για να εξετάσει την κατάσταση. Το περιοδικό και η νεολαία ήταν το επίκεντρο της κρίσης. Καθένας (από τα μέλη του ΕΓ), με τον τρόπο του, ζητούσε να μάθει τα γεγονότα, ενώ όλοι ήξεραν τι είχε συμβεί και τι επρόκειτο να ακολουθήσει. Ακόμα και τώρα δεν μπορώ να δεχτώ ότι αποκλειστικά οι «δημοκρατικές διαδικασίες» ήταν η διελκυστίνδα που δημιούργησε όλες τις τριβές και, τελικά, τη συντριβή του «οράματος» ορισμένων για να δημιουργηθεί «ένα γνήσιο αριστερό κίνημα, με δημοκρατική δομή και ριζοσπαστικό πρόγραμμα, που θα σήκωνε το βάρος του προοδευτικού εκσυγχρονισμού και της βαθιάς τομής της ελληνικής κοινωνίας» (Λαοκράτης Βάσσης: «Η διαγραφή του Καράγιωργα». «Αντί», περίοδος Β΄, τεύχος 413, 25-8-1989, σελ. 32).

Δεν θα μιλήσω για το παρασκήνιο εκείνων των ημερών. Διαπιστώνω, μετά από τόσα χρόνια, ότι πλέον δεν θα είχε κανένα νόημα και το μυαλό μου πάει σ’ εκείνα τα γραφτά των κομμουνιστών που διυλίζουν τον κώνωπα για γεγονότα που έγιναν σε κάποιες γιάφκες ή σε συνέδρια ή σε κομματικές οργανώσεις και τέλος δεν βρίσκεται. Απλώς, θυμάμαι τη συνεδρίαση του ΕΓ πριν τη μεγάλη «σφαγή» των μελών της Δημοκρατικής Άμυνας. Με είχαν καλέσει να μιλήσω για τις διεργασίες που οδήγησαν στη δημοσίευση του κειμένου «Σοσιαλισμός και δημοκρατικές διαδικασίες» στον «Αγωνιστή». Τους έβλεπα εκεί γύρω όλους να με κοιτάζουν, λες και θα έκανα τις φοβερές αποκαλύψεις! Ένιωθα, πάντως, ότι οι στιγμές ήταν κρίσιμες για το ΠΑΣΟΚ. Ο Αστέρης Στάγκος και ο Βασίλης Φίλιας με ρώτησαν τι γνωρίζω κι αν συμφωνούσα με αυτά που έλεγε το κείμενο. Και βέβαια συμφωνούσα γενικά για τις δημοκρατικές διαδικασίες, αλλά εδώ κρινόταν η στάση μας απέναντι στον Ανδρέα! Μετά, ο Ανδρέας μου ζήτησε να διευκρινίσω τις συνθήκες της έκδοσης και πώς αποφασίστηκε να δημοσιευτεί ένα τέτοιο κείμενο στο περιοδικό. Από τότε, θυμάμαι, δημιουργήθηκε μια φιλική σχέση με τον πρόεδρο, αφού στη συνέχεια ανέλαβα τη διεύθυνση του «Αγωνιστή». Για την ιστορία, πρέπει να πω ότι ο Χρήστος Μοάτσος ήταν εκείνος που είδε στο ατελιέ να του δίνουν το κείμενο για την τελευταία σελίδα και διαβάζοντάς το έμεινε εμβρόντητος – δηλαδή, θα δημοσιευόταν ένα κείμενο στις σελίδες του περιοδικού που θα δημιουργούσε μείζον πρόβλημα κι έτσι μας ειδοποίησε: Μπορούσε, δηλαδή, να δημοσιευτεί ένα τέτοιο κείμενο στο περιοδικό – ένα κείμενο που τότε θεωρούσαμε ότι σχεδόν ευθέως έβαλλε κατά του Ανδρέα. Αλλά ο Ανδρέας έδωσε εντολή τελικά να δημοσιευτεί το κείμενο, γιατί δεν είχαμε τίποτε να φοβηθούμε… Από εκεί και πέρα τα πράγματα πήραν το δρόμο τους.

Η έκβαση του προσυνεδρίου –που ουσιαστικά θα είναι και το πρώτο «συνέδριο» του ΠΑΣΟΚ– θα σφραγίσει όχι μόνο την πορεία του κινήματος αλλά και την ίδια την πολιτική ζωή του τόπου. Σε σχέση με τους διάφορους ψιθύρους που θα κυκλοφορούν για το προσυνέδριο και τη διεξαγωγή του, ο Ανδρέας θα δηλώσει:

Είμαι βέβαιος ότι άσχετα από τις οποιεσδήποτε διαφωνίες, που μπορεί να υπάρχουν στους κόλπους του κινήματός μας, οι σύνεδροι θα σταθούν στο ύψος των περιστάσεων. Δεν θα ξεχάσουν ότι ολόκληρος ο εργαζόμενος και καταπιεσμένος ελληνικός λαός θα έχει την προσοχή του στραμμένη πάνω στο προσυνέδριό μας, γιατί το σοσιαλιστικό μας κίνημα, είναι δικό του κίνημα. Με αυτό το αίσθημα ευθύνης, πηγαίνουμε όλοι στο προσυνέδριο για να θέσουμε τις βάσεις ενός μεγάλου, λαϊκού, μαζικού κινήματος, που θα οδηγήσει τη χώρα στη μεγάλη κοινωνική αλλαγή, το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό, καθώς και στην εδραίωση της λαϊκής κυριαρχίας, στα πλαίσια της εθνικής μας ανεξαρτησίας.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΕΓ και με αφορμή κείμενο που κυκλοφόρησαν στις οργανώσεις βάσης τέσσερα «διαφωνούντα» μέλη του ΕΓ:

Το προσυνέδριο, σύμφωνα με την ανακοίνωση του προέδρου στις 29/1/1975, μοναδικό σκοπό έχει την εκλογή ΚΕ. Το προσυνέδριο δεν μπορεί να αποφασίσει πάνω στο πρόγραμμα, το καταστατικό και την πολιτική στρατηγική του κινήματος. Αποφάσεις πάνω στα θέματα τούτα προϋποθέτουν μακροχρόνια προεργασία, εισηγήσεις, αντιεισηγήσεις, συζητήσεις στις οργανώσεις βάσης, προσυνεδριακές διασκέψεις σε περιφερειακό και νομαρχιακό επίπεδο, προϋποθέτουν δηλαδή προεργασία πολλών μηνών…

Το Εκτελεστικό Γραφείο επιθυμεί να επισημάνει:

1. Δεν είναι αλήθεια ότι τα μέλη του Σάκης Καράγιωργας, Κώστας Μανωλκίδης, Βασίλης Φίλιας και Αστέρης Στάγκος διαφώνησαν όπως ισχυρίζονται με το σύνολο των αποφάσεων που αφορούσαν την οργάνωση και το χαρακτήρα του προσυνεδρίου. Η πλειονότητα των αποφάσεων πάρθηκε και με συγκατάθεση των παραπάνω μελών.

2. Δεν είναι αλήθεια ότι η οργανωτική επιτροπή ορίστηκε από τον πρόεδρο του κινήματος. Η επιτροπή προετοιμασίας του προσυνεδρίου ορίστηκε από το ΕΓ στη συνεδρίασή του της 31/1/75. Τα παραπάνω μέλη συμμετείχαν στη συνεδρίαση και συμφώνησαν τόσο στον ορισμό της επιτροπής όσο και στην απόφαση του ΕΓ το σύνολο της οργάνωσης να δουλέψει «για την όσο το δυνατόν ομαλότερη διεξαγωγή του συνεδρίου, σύμφωνα με την απόφαση που ανακοίνωσε ο πρόεδρος».

3. Το ΕΓ πιστεύει ότι για να αποφεύγονται ομαδοποιήσεις και μονόπλευρες ενέργειες σε βάρος του κινήματος θα πρέπει όλα τα θέματα να συζητούνται ανοιχτά στα πλαίσια των οργάνων του κινήματος.

4. Προϋπόθεση της επιτυχίας του σοσιαλιστικού κινήματος είναι η πειθαρχία, το ήθος και η συντροφικότητα των μελών. Η δημόσια καταγγελία από τα παραπάνω μέλη των όσων κατά τη γνώμη τους κακώς συνέβησαν χωρίς να κατατοπιστεί προηγουμένως το ΕΓ για τη σχετική ενέργειά τους, καθώς και η απειλή που περιέχεται στο κείμενό τους ότι η διεξαγωγή του προσυνεδρίου μπορεί να αποτελέσει «τραυματική εμπειρία», δείχνει έλλειψη της αναγκαίας πειθαρχίας και συντροφικότητας.

5. Το ΕΓ, τέλος θέλει να επιστήσει την προσοχή όλων των αντιπροσώπων ότι με την πρόταση να καθορίσει το ίδιο το προσυνέδριο την ημερήσια διάταξη και να διεξαχθεί σ’ αυτό εκτεταμένη συζήτηση επιδιώκεται έμμεσα η παρεμπόδιση της ομαλής διεξαγωγής του προσυνεδρίου. Στα περιορισμένα χρονικά όρια δεν είναι δυνατή η για αόριστο παράταση της συζήτησης χωρίς ματαίωση της ψηφοφορίας.

Το ΕΓ θεωρεί το προσυνέδριο σαν απαρχή μιας νέας πιο εντατικής προσπάθειας για τη διάδοση των αρχών της 3ης του Σεπτέμβρη, σαν έκφραση της κοινής προσπάθειας για το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό σαν απόδειξη ενότητας απέναντι στους εχθρούς της δημοκρατίας και τους φορείς του καταπιεστικού οικονομικο-κοινωνικού συστήματος. Θεωρεί για τούτο αναγκαίο να επισημάνει ότι το κείμενο που κυκλοφόρησε προωθεί την ομαδοποίηση και τον ανταγωνισμό ανάμεσα στα μέλη του. Καλεί για τούτο όλα τα μέλη του κινήματος και τους εκπροσώπους στο συνέδριο να το αγνοήσουν και να εργασθούν για την ενότητα του κινήματος και την επιτυχία του προσυνεδρίου.

Στο μεταξύ, υπάρχει κινητικότητα και στην Ένωση Κέντρου-Νέες Δυνάμεις (ΕΚ-ΝΔ) που τελικά (στις 5 Φεβρουαρίου) μετονομάζεται σε «Ένωση Δημοκρατικού Κέντρου» (ΕΔΗΚ).

Στις 22 Φεβρουαρίου ο Καραμανλής θα πραγματοποιήσει ορισμένες αλλαγές στην κυβέρνηση. Θ’ αλλάξουν υπουργεία ο Ιω. Mπούτος και ο Ιω. Bαρβιτσιώτης, θα βγουν από την κυβέρνηση ο Δ. Eυρυγένης και ο B. Δερδεμέζης και θα μπουν ο K. Xρυσανθακόπουλος και ο Aθ. Tαλιαδούρος.

Φήμες ότι επρόκειτο να ξεσπάσει πραξικόπημα θα προκαλέσει ανησυχίες σε πολιτική ηγεσία αλλά και στον κόσμο. Θα μείνει στην ιστορία ως το «πραξικόπημα της πιτζάμας»! Θα ξεχυθούν στους δρόμους της Αθήνας χιλιάδες πολίτες και κυρίως νεολαία, γα να υπερασπιστούν τη δημοκρατία. Ο Ανδρέας θα καταγγείλει ως «έγκλημα εσχάτης προδοσίας τη νέα στάση των χουντικών».

ΜΑΡΤΙΟΣ 1975

Προσυνέδριο. Το προσυνέδριο θα γίνει στις 16 Μαρτίου, στο κέντρο «Μονσενιέρ» (Πλατεία Αμερικής). Η ατμόσφαιρα κατά τη διεξαγωγή των εργασιών του θα είναι τεταμένη, αφού ο φανατισμός θα σηματοδοτήσει τη συμπεριφορά όλων των πλευρών. Θα πυκνώσει η ατμόσφαιρα από τις αντεγκλήσεις, τις μερικές ομαδοποιήσεις, το κυνηγητό των αντιφρονούντων. Θα εκλεγεί νέα ΚΕ, θα αντιμετωπιστεί η διαμάχη που πάντα υπέβοσκε ανάμεσα στους κοινοβουλευτικούς και εξωκοινοβουλευτικούς, η συστηματική δραστηριότητα από μέλη του κινήματος σε καθαρά παλαιοκομματικά πλαίσια, ο παραγοντισμός που αποσκοπούσε στον αποπροσανατολισμό του κινήματος από τις σοσιαλιστικές του αρχές. Θα αντιμετωπιστεί και το πρόβλημα, αν το ΠΑΣΟΚ είναι μαρξιστικό ή όχι (Ανδρέας: «αποδεχόμαστε τη μαρξιστική μέθοδο ανάλυσης των κοινωνικών φαινομένων, χωρίς να είμαστε δογματικοί…»).

Από την ψηφοφορία, οι 450 σύνεδροι, επί 177 υποψηφίων, θα εκλέξουν 110 μέλη για την Κεντρική Επιτροπή που θα έχει θητεία μέχρι το πρώτο πανελλαδικό συνέδριο.

Εκείνη την περίοδο, όμως, δεν θα αντιμετωπιστούν οριστικά οι φράξιες και οι ομάδες που θα ταλαιπωρούν για μακρύ διάστημα το ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, πάντα αναρωτιόμουν αν οι δημοκρατικές διαδικασίες ή η ελευθερία είναι αυτοσκοπός. Αυτοί που κόπτονται γι’ αυτές τις έννοιες, πιστεύουν, άραγε, σ’ αυτές ή μεγαληγορούν φθηνά κι ανεύθυνα; Βέβαια, οι σκληρές μέρες του ’74 πέρασαν και ποτέ δεν φεύγει από το μυαλό μας μια κουβέντα του Ανδρέα Παπανδρέου, που την έλεγε τότε – και την πίστευε βαθιά: «Πρέπει όχι μόνο να φανταστούμε, αλλά και να κάνουμε την Ελλάδα ευτυχισμένη»!

Αγωνιστής – η συνέχεια…Δεν μπορώ να πω ότι ένιωσα ευτυχής που έμεινα μόνος στον «Αγωνιστή», μετά τη διαγραφή όλων των άλλων μελών της συντακτικής επιτροπής. Ωστόσο η καθημερινή δουλειά στο κίνημα με γέμιζε. Παρατήσαμε τα γραφεία της οδού Αναγνωστοπούλου και βρήκαμε ένα χώρο στα κεντρικά γραφεία του ΠΑΣΟΚ, της οδού Πανεπιστημίου. Άρχισε μια νέα περίοδος αγώνων. Όλη η δουλειά της παραγωγής του περιοδικού είχε πέσει στην πλάτη μου. Δεν είχαμε συντακτικές επιτροπές και τέτοιες ιστορίες. Κυκλοφορεί το όγδοο τεύχος, τον Μάρτιο του 1975. Στις πρώτες σελίδες δημοσιεύεται η εισήγηση του Προέδρου στο προσυνέδριο.

Ποιος είναι σοσιαλιστής… Ο Ανδρέας ξεκαθαρίζει πολλά ζητήματα που μας βασανίζουν: δημοκρατικές διαδικασίες, σοσιαλιστικός μετασχηματισμός, κοινωνικοποίηση, αυτοδιαχείριση, προγραμματισμός, αποκέντρωση, διαμάχη ανάμεσα σε κοινοβουλευτικούς και εξω-κοινοβουλευτικούς, φραξιονισμός… Αλλά και το ποιος είναι σοσιαλιστής:

«Κανείς δεν γεννιέται σοσιαλιστής. Το ιδεολογικό πλαίσιο χαλυβδώνεται όχι στο γραφείο, το σαλόνι ή το ελίτικο σεμινάριο, αλλά στην καθημερινή πάλη για τις διεκδικήσεις του εργαζόμενου Έλληνα…» Κι ακόμη: «Είμαστε μαρξιστές ή όχι; Η απάντησή μας είναι: ναι. Και με αυτό εννοούμε την αποδοχή της μαρξιστικής ανάλυσης των κοινωνικών φαινομένων, που μιλάει για αγώνες των τάξεων, για δομή εξουσίας και για την εξελικτική διαλεκτική, και όχι την αποδοχή δογμάτων ή τη χρήση εξτρεμιστικής φρασεολογίας…»

Τα τραύματα είχαν αρχίσει κιόλας να επουλώνονται. Το βλέμμα ήταν στραμμένο στο χέρι του Ανδρέα που έδειχνε μπροστά. Καμιά σχέση μ’ εκείνο το ανέκδοτο που έλεγε πως όταν στους Κνίτες έδειχνες το φεγγάρι, εκείνοι κοίταζαν το δάχτυλο! Μιλώ τουλάχιστον για τους Κνίτες εκείνης της περιόδου γιατί πιστεύω ότι σήμερα έχουν κάπως αλλάξει τα πράγματα. Έτσι, λοιπόν, παλεύαμε στο δρόμο που είχε χαράξει ο Ανδρέας. Σ’ αυτό το 8ο τεύχος του «Αγωνιστή», λοιπόν, δημοσιεύουμε κείμενα για το Κιλελέρ, για την Αλγερία, την Πορτογαλία, για την αποχουντοποίηση της κρατικής μηχανής αλλά και τις προοπτικές για το αγροτικό μας ζήτημα, την ιθαγένεια στην τέχνη κ.λπ. Η κυκλοφορία του περιοδικού αντί να πέσει είχε πάρει την πάνω βόλτα. Το γραφειάκι του «Αγωνιστή» στον δεύτερο όροφο της οδού Πανεπιστημίου, λειτουργούσε σχεδόν σε 24ωρη βάση. Ασφυκτιούσε από νεολαία, κυρίως φοιτητές της Νομικής, που στα κατοπινά χρόνια θα πάρουν τα ηνία του περιοδικού αλλά και θα προκόψουν στον επαγγελματικό τους βίο.

Τα επεισόδια στη ΣΒΙΕ και η πρόκληση. Στις 5 Μαρτίου 1975 θα απολογηθούν ενώπιον του ανακριτή Αθηνών Π. Μεϊδάνη, για την υπόθεση σε βάρος του αστυφύλακα Χρ. Σαρδέλλη. Ο Στέφανος Τζουμάκας, ο Τάσος Γουδέλης[iii], ο Μιχάλης Κροκίδης και ο Νίκος Λαγκαδινός, οι οποίοι σύμφωνα με το κατηγορητήριο «την 13ην Ιανουαρίου, κατά την διάρκειαν συγκεντρώσεως των σπουδαστών των Σχολών Βοηθών Ιατρικών Επαγγελμάτων, συνέλαβον τον αστυφύλακα και εδημιούργησαν εις βάρος του επεισόδιον». Και τα αδικήματα: Επικίνδυνες σωματικές βλάβες, εξύβριση – κλοπή, παράνομη κατακράτηση, παράβαση του νόμου 4.000/1959 «περί τεντιμποϊσμού»! Τέλος πάντων, κριθήκαμε μη προφυλακιστέοι και αφεθήκαμε ελεύθεροι.

Η ανακοίνωση του Κεντρικού Συμβούλιου της ΕΦΕΕ:

Το Γενάρη του ’75, στη συγκέντρωση των σπουδαστών της ΣΒΙΕ, εντοπίστηκε από φοιτητές, όργανο της Ασφάλειας, ο Σαρδέλης, βασανιστής στη διάρκεια της δικτατορίας, ο περιβόητος «Τανάλιας», ο οποίος δήλωσε ότι είναι φοιτητής! Την επόμενη ο βασανιστής αυτός είχε τη θρασύτητα να συνεχίσει το προβοκατόρικο έργο του, μηνύοντας αγωνιστές με συκοφαντικές κατηγορίες «απαγωγής», «κλοπής», «τεντιμποϊσμού». Το ΚΣ της ΕΦΕΕ θεωρεί απαράδεκτη την προσαγωγή σε δίκη αγωνιστών, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος του ΚΣ της ΕΦΕΕ Στέφανος Τζουμάκας και οι αγωνιστές στη δικτατορία Τάσος Γουδέλης και Νίκος Λαγκαδινός. Η δίωξη είναι αστήρικτη και, όπως απέδειξε το απαλλακτικό βούλευμα των πλημμελειοδικών, εντάσσεται στα πλαίσια της τρομοκρατίας και της νομιμοποίησης προβοκατόρων στις δημοκρατικές συγκεντρώσεις, ενώ από καιρό θα έπρεπε ο εν λόγω βασανιστής να έχει καθήσει στο εδώλιο για τα εγκλήματά του στη δικτατορία. Το ΚΣ της ΕΦΕΕ απαιτεί την απαλλαγή των συναγωνιστών που δεν έχουν καμιά σχέση με προβοκατόρικες κατηγορίες και καλεί το φοιτητικό κίνημα σε επαγρύπνηση για να τερματιστούν οι προκλήσεις σε βάρος του.

Στις 30 Ιουνίου 1976 επρόκειτο να γίνει η δίκη στο Γ΄ Τριμελές Πλημμελειοδικείο, αλλά αναβλήθηκε «επ’ αόριστον». Τελικά, η υπόθεση θα εκδικασθεί, όπως θα δούμε παρακάτω, το διήμερο 1 και 2 Φεβρουαρίου 1977.

Προχωρούμε στην έκδοση του ένατου τεύχους του «Αγωνιστή», που θα είναι καλύτερο από το προηγούμενο. Κύριο θέμα η «στρατηγική της έντασης» που εκείνη την περίοδο είχε μεταφερθεί στη χώρα μας σύμφωνα με τα ιταλικά πρότυπα. Φασιστικά συνθήματα στους τοίχους, βίαια επεισόδια την 25η Μαρτίου και άλλα γεγονότα υποδήλωναν πως οι κινήσεις των νεοφασιστών ήταν προγραμματισμένες, αφού υπήρχε οργανωμένο δίκτυο που είχε στηθεί από τον Ιταλό νεοφασίστα Έλιο Μασαγκράντε. Το ζήτημα για μας ήταν με ποιο τρόπο θα αντιμετώπιζε η κυβέρνηση Καραμανλή την κατάσταση. Το μόνο όπλο ήταν η οργανωμένη κινητοποίηση του λαού. Στο ίδιο τεύχος και οι βασικές οργανωτικές αρχές του ΠΑΣΟΚ από τον Άκη Τσοχατζόπουλο, ένα αφιέρωμα στο 1821, κείμενα για την Αιθιοπία, τον ιμπεριαλισμό, το θέατρο, τη θητεία στο στρατό…

Νέα Κεντρική Επιτροπή. Δημοσιεύονται τα 75 ονόματα των μελών της νέας ΚΕ που εξελέγησαν στο προσυνέδριο. Μέσα σ’ αυτά και οι Νίκος Κωνσταντόπουλος, Βασίλης Φίλιας, Στέλιος Νέστωρ, Αστέρης Στάγκος, Κώστας Μανωλκίδης, Λαοκράτης Βάσσης, Γιάννης Τούντας και κάποιοι άλλοι που ήσαν βασικά στελέχη της ομάδας που αργότερα θα διαγράφονταν από το ΠΑΣΟΚ και, στη συνέχεια, θα αποτελούσαν τον κορμό της πολιτικής κίνησης «Σοσιαλιστική Πορεία» (θα ανακοινωθεί η ίδρυσή της σε μια συγκέντρωση, στις 7 Ιουλίου, στο θέατρο Σάτιρας), που εξέδωσε το περιοδικό «Αντιθέσεις» για να εκτονώσει την αγωνία των μελών της· επιζητούσαν να συμβάλουν «στην άρση της ασάφειας και της σύγχυσης, στην ανάδειξη των νέων οπτικών και πρακτικών που θα απελευθερώσουν τις πιο ζωντανές δυνάμεις του λαϊκού κινήματος, τις δυνάμεις της ανανεωτικής αριστεράς από τα σημερινά δεσμά της αναποτελεσματικότητας κι από τη μιζέρια του περιθωρίου». Το αν κατάφεραν να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους είναι μια άλλη ιστορία. Αρκετά, πάντως, από τα στελέχη της «Σοσιαλιστικής Πορείας» επανήλθαν αργότερα, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, στο ΠΑΣΟΚ και μάλιστα ανέλαβαν και διάφορες θέσεις είτε στην κυβέρνηση είτε στο κόμμα. Τέλος πάντων… Ωστόσο, θέλω να πω εδώ ότι πάντοτε θεωρούσα ότι μεγάλη «απώλεια» για το ΠΑΣΟΚ ήταν ο Νίκος Κωνσταντόπουλος. Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω τα σημεία της διαφωνίας. Ο Νίκος ήταν πάντοτε ένας δυνάμει διάδοχος και κρίμα που εξελίχθηκαν έτσι τα γεγονότα. Το ΠΑΣΟΚ τον είχε ανάγκη, αλλά δεν υπήρχε περίπτωση να επιβιώσει άλλος στα κράσπεδα της εξουσίας πέρα από την ιστορική «τρόικα» (Γεννηματάς, Τσοχατζόπουλος, Λαλιώτης). Βεβαίως στην πορεία θα μας στενοχωρήσει αρκετά, αλλά αυτά έχει η πολιτική…

Δημοσιεύονται στο περιοδικό, επίσης, κείμενα από στελέχη του κινήματος και της νεολαίας, καθώς και οι θέσεις του ΠΑΣΟΚ για το κυβερνητικό σχέδιο Συντάγματος. Ο Λαλιώτης γράφει για τα «Εφτά χρόνια κατοχής». Για να εμπλουτίσουμε το κείμενο, παραθέτουμε ορισμένες ανακοινώσεις που εκφράζουν θέσεις του ΠΑΚ πάνω στις διάφορες και πλέον καθοριστικές φάσεις της χουντικής εφταετίας. Η Β. Παπανδρέου γράφει για τη στάθμη της παιδείας στη χώρα μας, ο Δ. Ρόκος κάνει μια πρώτη θεώρηση «περί διαιρέσεως των σχολών εις τομείς». Δημοσιεύουμε την απόφαση του ΠΑΣΟΚ Ιταλίας, που ψηφίστηκε στο Προσυνέδριο, που κάνει την «κοινωνική, πολιτική και οικονομική ανασκόπηση της Ελλάδας από το 1821». Αφιέρωμα στην εργατική Πρωτομαγιά, το γιουγκοσλαβικό πείραμα, κείμενα για το Κυπριακό, για την πολεοδομία, για το Εθνικό Θέατρο, αλλά και για το «παράδειγμα του Βιετνάμ που φωτίζει όλους τους λαούς και δυναμώνει τη θέλησή τους για τον αντιιμπεριαλιστικό τους αγώνα».

Έντονο θα είναι το ενδιαφέρον και για τα πολιτιστικά θέματα: Συνεντεύξεις με τον χαράκτη Α. Τάσσο, τους μουσικούς Χρήστο Λεοντή, Διονύση Σαββόπουλο, Ηλία Ανδριόπουλο και Πάνο Τζαβέλλα, τους θεατρικούς συγγραφείς Μάριο Ποντίκα και Γιώργο Χαραλαμπίδη, τον ποιητή και θεατρικό συγγραφέα Δημήτρη Χριστοδούλου, τον σκηνοθέτη Κανέλλο Αποστόλου. Άρθρα για το Ελεύθερο Θέατρο, το Θέατρο Συνόλου, το Εθνικό Θέατρο, το θέατρο-ντοκουμέντο, το λαϊκό θέατρο, τον Καραγκιόζη, το νέο ελληνικό κινηματογράφο κ.ά. Στρέφουμε το ενδιαφέρον μας και στην ιστορία: Για τα 32 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ, μιας από τις λίγες οργανώσεις που καθοδήγησαν αντιστασιακά το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής νεολαίας. Για το 1821 – «η θύμιση της 25ης Μαρτίου ας σημάνει την αρχή για τον καθορισμό της συνείδησής μας, γιατί η Ελληνική Επανάσταση, όπως ο Έλληνας την οραματίστηκε, με καλύτερες κοινωνικές προοπτικές, δεν έγινε ακόμα». Σκευωρίες και εγκλήματα –για όλα τα θλιβερά γεγονότα που οδήγησαν στη χούντα. Θεσσαλονίκη, 9 Μαΐου 1936– σελίδες από την ιστορία των κοινωνικών διεκδικήσεων του λαού μας. Γαλλικός Μάης του 1968. 15 Ιουλίου 1965, ανατομία της αποστασίας. 4η Αυγούστου 1936 – η δικτατορία του Μεταξά. Πρέπει να προλάβουμε τον χαμένο καιρό. Σα να μας κυνηγούν. Είναι και η τοπική οργάνωση. Πρέπει να συμμετέχουμε κι εκεί. Τρέχουμε…

Ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας θα ανακηρυχθεί βουλευτής του ΠΑΣΟΚ. Αυτό έγινε ύστερα από προσφυγή του ίδιου στο Εκλογοδικείο, που τον δικαίωσε και τον ανακήρυξε βουλευτή στη θέση του βουλευτή της ΝΔ Π. Νικολόπουλου στο νομό Αχαΐας.

26 Μαρτίου. Αστυνομικοί θα επιτεθούν εναντίον των δημοσιογράφων Νίκου Κακαουνάκη και Σπύρου Καρατζαφέρη μέσα στους διαδρόμους του κτιρίου της εισαγγελίας Αθηνών. Θα τους κακομεταχειριστούν σε βαθμό που χρειάστηκε να μεταφερθούν στο Ρυθμιστικό Κέντρο του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου και, στη συνέχεια, στη Γενική Κλινική Αθηνών. Ο Απόστολος Κακλαμάνης θα καταθέσει επερώτηση για τον υπουργό Δημόσιας Τάξης, όπου υπογραμμίζεται ότι οι αστυνομικοί εγνώριζαν τη δημοσιογραφική ιδιότητα των κακοποιηθέντων και η επίθεση έγινε απροκάλυπτα από 30 και πλέον αστυνομικούς «υπό τα βλέμματα του υποδιευθυντού της Αστυνομίας Αθηνών κ. Καραθανάση, ο οποίος τελικώς απέσπασε τους ατυχείς δημοσιογράφους από τας χείρας των και συνεπώς πρέπει να γνωρίζει και τους δράστες»!

Ο Ανδρέας συνεχίζει την πολεμική του κατά του σχεδίου Συντάγματος, του οποίου οι βασικές διατάξεις προσβάλλουν την έννοια της Δημοκρατίας και το οποίο η κυβέρνηση, με όπλο την πλειοψηφία, αρνήθηκε να αλλάξει παρά τις εισηγήσεις της αντιπολίτευσης.

30 Μαρτίου. Γίνονται οι δημοτικές εκλογές. Σε συντριπτικό ποσοστό αναδεικνύονται δημοκρατικοί και αντικυβερνητικοί άρχοντες στην τοπική αυτοδιοίκηση, μόλις τρεις μήνες από τις βουλευτικές εκλογές της 17ης Νοεμβρίου. Η κυβέρνηση θα επιχειρήσει να αμβλύνει τη δυσμενή γι’ αυτήν εξέλιξη και θα ξαναμιλήσει για «λαϊκά μέτωπα» σε αντίθεση με τη δική της «απολιτική» στάση. Είναι χαρακτηριστική η δήλωση του υπουργού Εσωτερικών Κωστή Στεφανόπουλου:

Η κυβέρνησις, ήτις, ως γνωστόν, ηρνήθη να δώσει πολιτικήν χροιάν εις τας εκλογάς, πιστεύει ότι δι’ αυτού του τρόπου διηυκόλυνε τους εκλογείς να ψηφίσουν τους κατά την γνώμην των καλυτέρους εκ των υποψηφίων.

Και η ανώνυμη «κυβερνητική πηγή» θα τονίσει ότι «χάριν των αληθών συμφερόντων της Τοπικής Αυτοδιοικήσεως η κυβέρνησις εξ αρχής απέκλεισε την πολιτικοποίησίν των και μέχρι της διεξαγωγής των παρέμεινεν επιδεικτικώς αδιάφορος»! Πάντως, όπου υπήρχαν συνδυασμοί που υποστηρίχθηκαν από ολόκληρη την αντιπολίτευση η νίκη ήταν μεγάλη και καθαρή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Πάτρα, όπου ο συνδυασμός του Άννινου συγκέντρωσε ποσοστό του 71% των ψήφων. Η εντυπωσιακότερη νίκη ήταν στην Αθήνα, όπου ο συνδυασμός της «Δημοκρατικής Συνεργασίας» με επικεφαλής τον Γιάννη Παπαθεοδώρου συγκέντρωσε το 53%, στην ίδια περιοχή δηλαδή που η ΝΔ του Καραμανλή στις βουλευτικές εκλογές είχε πάρει το 52,4%. Σε πολλούς δήμους, εξάλλου, γύρω από την Αθήνα, όπως στη Δάφνη, στο Περιστέρι κ.λπ. το ποσοστό των δημοκρατικών συνδυασμών θα φτάσει στο 60%. Η επαναληπτική ψηφοφορία (6 Απριλίου) για την εκλογή δημάρχων σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη, θα αναδείξει νικητές αντιστοίχως τους Τάσο Βουλοδήμο και Μιχάλη Παπαδόπουλο.

Τα αρνητικά αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών για την κυβέρνηση θα δημιουργήσουν πρόβλημα στη συντηρητική παράταξη. Θα αφήσει κατά μέρος τη θεωρία της «απολιτικοποίησης» και θα ρίξει όλο το βάρος του κρατικού και του κομματικού της μηχανισμού στην εκλογική μάχη που θα γίνει στην Κέρκυρα και την Κοζάνη στις 20 Απριλίου. Στην προσπάθειά της αυτή εντάσσεται και η περιοδεία του υπουργού Προεδρίας Γ. Ράλλη στην Κέρκυρα. Ο υπαρχηγός της ΝΔ θα δηλώσει ότι αν δεν εκλεγεί ο κυβερνητικός υποψήφιος θα ανακοπεί η ανόρθωση του τόπου! Τα αίτια όμως είναι βαθύτερα και δεν έχουν σχέση με την ανόρθωση του τόπου. Απλώς η κυβέρνηση δεν θα μπορέσει να αντέξει κι άλλη εκλογική ήττα μετά από εκείνη των δημοτικών εκλογών. Η ψήφιση του κυβερνητικού σχεδίου Συντάγματος με βάση τη βουλευτική πλειοψηφία θα υποστεί καθίζηση. Η εκλογή προέδρου της Δημοκρατίας με αρμοδιότητες που δεν θα ψηφιστούν από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, θα είναι πλέον αμφισβητήσιμη. Έτσι θα μένει ουσιαστικά μόνο ο δρόμος για τη λαϊκή αναμέτρηση με μια άμεση εκλογή. Θα οξυνθούν οι διενέξεις, θα συγκεκριμενοποιηθούν οι τάσεις μέσα στους κόλπους της ΝΔ και θα διαρραγεί η μονολιθικότητα που θέλει να παρουσιάζεται ότι έχει το κόμμα της ΝΔ. Με ανακοίνωσή της η ΕΚΝΔ καλεί τους οπαδούς της στην Κέρκυρα, να ψηφίσουν τον υποψήφιο του ΠΑΣΟΚ Σπύρο Ράλλη. Στην Κοζάνη το ΠΑΣΟΚ θα υποστηρίξει τον κοινό υποψήφιο Μιχάλη Παπακωνσταντίνου (20 Απριλίου).

Οι τοπικές οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ δουλεύουν με φοβερή δύναμη. Πρωτοφανής η δραστηριότητά τους. Συνελεύσεις, εκλογή συντονιστικών επιτροπών, συναντήσεις για ιδεολογική συζήτηση, για συμπαράσταση στον αγώνα των αγροτών της Εύβοιας που ζητούν την απαλλοτρίωση της έκτασης που παραχωρήθηκε δουλικά πριν από χρόνια στον ξένο τσιφλικά και υμνητή της χούντας Φράνσις Νόελ Μπέκερ… Αλλά καλούνται και οι ναυτιλιακοί υπάλληλοι να γραφτούν στην ΚΟ υπαλλήλων Ναυτιλιακών Επιχειρήσεων, οι ραπτεργάτες, οι μοδίστρες, οι πουκαμισούδες, οι Ρεθυμνιώτες, οι μαθηματικοί, οι Αιτωλοακαρνάνες, οι Ηλείοι, οι Κωνσταντινουπολίτες, οι μετανάστες, οι τεχνίτες και μηχανικοί αμαξωμάτων και υπάλληλοι εργοστασίων κατασκευής αμαξωμάτων για ίδρυση κλαδικής οργάνωσης… Η ΚΟ πτυχιούχων της ΑΣΟΕΕ καλεί τα μέλη της σε γενική συνέλευση για συζήτηση πάνω σε ιδεολογικοπολιτικά και οργανωτικά θέματα του κινήματος. Η ΤΟ Νέου Κόσμου διοργανώνει εκδρομή για Λειβαδιά-Αράχοβα-Δελφούς με σκοπό την επαφή με συναγωνιστές της επαρχίας. Η ομάδα διαφώτισης της ΤΟ Κιάτου διοργανώνει ομιλία με θέμα την ανάλυση των αρχών της 3ης Σεπτέμβρη. Στο χωριό Βασιλίτσι της Μεσσηνίας οι φίλοι του ΠΑΣΟΚ παρά τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετώπισαν και προεκλογικά και μετά τις εκλογές, προχώρησαν στη μετατροπή της Ομάδας Πρωτοβουλίας σε Τοπική Οργάνωση «ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα για αληθινό σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της ελληνικής κοινωνίας»…

ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1975

Πρώτη ομιλία στον ΟΗΕ

 

Ο Γιασέρ Αραφάτ εκφωνεί την πρώτη του ομιλία στα Ηνωμένα Έθνη: «Σήμερα έχω έρθει κρατώντας στο ένα χέρι ένα κλαδί ελιάς και στο άλλο το όπλο του αντάρτη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Μην αφήστε αυτό το κλαδί να πέσει από το χέρι μου».

Ρευστότητα στο διεθνές περιβάλλον. Αρχές Απριλίου και στην Ινδοκίνα συμβαίνουν κοσμογονικές αλλαγές. Θα καταρρεύσουν οι εγκάθετοι των Αμερικανών στο Βιετνάμ και στην Καμπότζη. Από την άλλη, ενώ αυξάνει η διεθνής συμπαράσταση, ο επικός απελευθερωτικός αγώνας των Παλαιστινίων αποδίδει καρπούς, αφού έχει αρχίσει να γίνεται γνωστό το δράμα ενός λαού. Δυο αεροπειρατείες και επιθέσεις Παλαιστινίων κομάντος έκαναν γνωστό το πρόβλημα κι αναγνωρίσθηκαν οι Παλαιστίνιοι σαν λαός διωγμένος από τη γη του. Θα έλθει και η επίσημη αναγνώριση. Ο Γιασέρ Αραφάτ θα παρουσιαστεί και θα μιλήσει στα Ηνωμένα Έθνη ως νόμιμος εκπρόσωπος της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης.

2 Απριλίου. Θα ανακοινωθεί η ίδρυση της Επιτροπής Πρωτοβουλίας και Αλληλεγγύης προς το Χιλιανό Λαό, ο οποίος «παλεύει ενάντια στο στρατιωτικοφασιστικό καθεστώς του Πινοσέτ που εγκαθίδρυσε και καθοδηγεί ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός, η ΙΤΤ, η ΣΙΑ και το Πεντάγωνο». Τη διακήρυξη υπογράφουν οι Μίκης Θεοδωράκης, Αλέκος Αλαβάνος, Μάνος Κατράκης, Νίκος Μπίστης, Αλέκος Σακελλαρόπουλος, Αιμιλία Υψηλάντη, Γκόλντη Κουτσάκη, Αντώνης Ποντικάκης, Οδυσσέας Τσουκόπουλος, Κώστας Χατζηγώγος.

Η ΤΟ ΠΑΣΟΚ Νιρεμβέργης «χαιρετίζει τη μεγαλειώδη νίκη του Βιετναμέζικου λαού, ενάντια στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό και εύχεται σε όλα τα εθνικο-απελευθερωτικά κινήματα μια τέτοια νίκη»! Η Νεολαία ΠΑΣΟΚ Νέων Λιοσίων καλεί τον κόσμο στην προβολή της ταινίας «Μέγαρα» στον κινηματογράφο Διάνα. Πριν από τη γενική συνέλευση της ΤΟ Βύρωνα «θα γίνει πολιτικό μνημόσυνο στη μνήμη του Νικηφόρου Μανδηλαρά». Η ΤΟ Χαλκίδας εκφράζει τη συμπαράσταση και αλληλεγγύη των μελών της στους 1000 περίπου απολυθέντες εργάτες από το συγκρότημα «Σκαλιστήρη» στο Μαντούδι:

Καταδικάζουμε τις απάνθρωπες ενέργειες των ντόπιων και ξένων μονοπωλίων που αντιμετωπίζουν με απολύσεις τα δίκαια αιτήματα της εργατικής τάξης για εκδημοκρατισμό στα σωματεία και αύξηση του μεροκάματου. Καλούμε να παραιτηθούν αμέσως οι πουλημένες διοικήσεις των σωματείων, που πατρονάρονται από την εργοδοσία, γιατί στρέφονται ενάντια στην πάλη της εργατικής τάξης για καλύτερες συνθήκες δουλειάς και άνοδο του βιοτικού της επιπέδου.

Η ΤΟ Αγίων Αναργύρων καλεί τα μέλη και τους φίλους της σε συζήτηση με θέμα «Σημειώσεις πολιτικής οικονομίας». Και η διακήρυξη της ΤΟ ΠΑΣΟΚ Λάρδου:

Εμείς οι δημοκρατικοί πολίτες του χωριού Λάρδου, αγρότες και εργάτες στο σύνολό τους, βλέπουμε πως θα προκόψουμε εμείς και τα παιδιά μας μόνο αν βοηθήσουμε και επιτύχουμε το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της χώρας μας. Ανήκουμε στις καταπιεζόμενες και οικονομικά εξαθλιωμένες λαϊκές μάζες και για μας η εθνική ανεξαρτησία, η λαϊκή κυριαρχία, η κοινωνική απελευθέρωση και οι δημοκρατικοί θεσμοί είναι η μόνη ελπίδα να σταθούμε όρθιοι σαν άτομα και σαν λαός. Γι’ αυτό οργανωθήκαμε κάτω από τη σημαία του ΠΑΣΟΚ. Καλούμε όλους τους εργαζόμενους να ακολουθήσουν το παράδειγμά μας ώστε όλοι μαζί να αγωνιστούμε για να αποδοθεί η Ελλάδα στους Έλληνες.

20 Απριλίου. Θα γίνει επαναληπτικές εκλογές σε δύο νομούς. Στην Κέρκυρα θα εκλεγεί ο Σπύρος Ράλλης και στις Σέρρες ο Βασίλης Ιντζές. Έτσι, τώρα η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ θα έχει πλέον 15 μέλη (ήδη είχε προστεθεί ο Κουτσόγιωργας).

Εισβολή στην αμερικανική πρεσβεία. Ο εορτασμός της επετείου των οκτώ χρόνων από την 21 Απριλίου 1967 θα ζωηρέψει τα πνεύματα! Ο κόσμος θα βγει πειθαρχημένα στους δρόμους να διαδηλώσει ότι έχει μνήμη. Αλλά η εκτροπή από την ομαλή διαδήλωση θα δικαιώσει την ύποπτη θεωρία του «αριστεροχουντισμού». Θα μπει σε εφαρμογή το καλοστημένο σχέδιο της εισβολής στο χώρο της αμερικανικής πρεσβείας των μελών του ΕΚΚΕ. Η Νεολαία ΠΑΣΟΚ θα καταλογίσει ευθύνες στα μέλη του εξωκοινοβουλευτικού αυτού κόμματος:

Στο ΕΚΚΕ αποδίδουμε την ανικανότητά του να εναρμονιστεί στη δράση χρονικά με το λαϊκό κίνημα και τους οργανωμένους πολιτικούς του φορείς, ιεραρχώντας σωστά τους στόχους του και υιοθετώντας την κατάλληλη μορφή πάλης· την πολιτική ανευθυνότητά του που φαίνεται με το ότι ενώ αβασάνιστα παίρνει την πολιτική ευθύνη κι αυτή μερική, για τη συγκεκριμένη πράξη του, όμως, δεν είναι σε θέση να υπολογίσει τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα συμφέροντα, τις προοπτικές ανάπτυξης και τις δυνατότητες οργάνωσης και συλλογικής δράσης του λαϊκού κινήματος· την ανωριμότητά του που αποδεικνύεται με το ότι δεν μπορεί να συλλάβει πως αντικειμενικά έριξε νερό στο μύλο της αντίδρασης και με το ότι δεν έχει το σθένος να παραδεχτεί, έστω εκ των υστέρων, πως αποτέλεσε την αφορμή για την εφαρμογή ενός στημένου σχεδίου…

Το ζήτημα όμως είναι ότι η αστυνομία, με την αδράνειά της, επέτρεψε στα μέλη του ΕΚΚΕ να φτάσουν στο κτίριο της πρεσβείας κι ενώ αυτά κάποια στιγμή υποχώρησαν, η αστυνομία εντελώς αναίτια εξαπέλυσε επίθεση σε όλο το μήκος της πορείας της διαδήλωσης, με αποτέλεσμα να ματωθεί η λαϊκή αυτή εκδήλωση, στην οποία είχαν παρεισφρύσει διάφορα χουντικά και παρακρατικά στοιχεία. Μεταξύ άλλων, η σχετική κυβερνητική ανακοίνωση θα αναφέρει:

«Η χθεσινή επίθεσις αριστερών εξτρεμιστικών ομάδων κατά της αμερικανικής πρεσβείας είναι όχι μόνον βλαπτική, αλλά και άδικος. Διότι εγένετο κατά της πρεσβείας μιας μεγάλης χώρας, της οποίας ο Λαός, ο Τύπος και το Κονγκρέσο επιδεικνύει τα καλύτερα δυνατά αισθήματα απέναντι της Ελλάδος»…

Ο Ανδρέας θα δώσει την απάντηση (22 Απριλίου 1975):

Μας ξενίζει το γεγονός ότι βρήκε αυτή την ευκαιρία η κυβέρνηση για να πλέξει το εγκώμιο μιας χώρας, που φυσικά εκπροσωπείται από την επίσημη κυβέρνησή της, και η οποία κατ’ ανάγκη συμμετέχει στις ευθύνες αυτής της κυβέρνησης όταν είναι γνωστό σε κάθε Έλληνα πολίτη πως τόσο η εφτάχρονη δικτατορία όσο και η προδοσία της Κύπρου και η σφαγή των Ελληνοκυπρίων ήταν προμελετημένο έργο της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Η οργή του λαού εναντίον των βιαστών των ελευθεριών μας και των υπονομευτών της εδαφικής μας ακεραιότητας των δήθεν συμμάχων μας Αμερικανών, είναι δίκαιη – άσχετα από τη μορφή που πήρε η εκδήλωση στο χώρο της αμερικάνικης πρεσβείας… Το βασικό μοτίβο της κυβερνητικής ανακοίνωσης είναι ότι υπάρχουν σήμερα κίνδυνοι για το δημοκρατικό πολίτευμα. Ερωτούμε: Από πού προέρχονται αυτοί οι κίνδυνοι; Αν τους γνωρίζει η κυβέρνηση, γιατί δεν παίρνει τα μέτρα της; Έως πού έχει προχωρήσει η δίωξη της «νέας τάξης»; Σε ποιο μέτρο περιορίστηκε η δυνατότητα ξένων υπηρεσιών να καθοδηγούν τις δικές μας υπηρεσίες; Σε ποιο βαθμό προχώρησε η κάθαρση του κρατικού μηχανισμού από τους εγκάθετους της χούντας;

ΜΑΪΟΣ 1975

22 Μαΐου. Επιτέλους δημοσιεύεται και το (αναμενόμενο) Βούλευμα 414/75 του Συμβουλίου Εφετών και παραπέμπονται στο Πενταμελές Εφετείο Αθηνών όλοι οι πραξικοπηματίες.

Διαγραφές των 14. Ο Ανδρέας ήταν ο μόνος ψύχραιμος. Λίγο αργότερα, η ομάδα που διαγράφτηκε, θα προχωρήσει στην έκδοση του «Αντι-Αγωνιστή» και όταν θα επιχειρήσει να τον διανείμει, θα δημιουργηθούν επεισόδια, εκεί στις σκάλες των γραφείων της οδού Πανεπιστημίου. Θα πέσει ξύλο με το τσουβάλι. Στις 25 Μαΐου και η Πανελλήνια Αγωνιστική Σπουδαστική Παράταξη (ΠΑΣΠ) ανακοινώνει τη διαγραφή 14 μελών της, τα οποία προώθησαν διαφορετικά προγράμματα απ’ αυτά που εμφάνισε η ΠΑΣΠ ενιαία σαν παράταξη στις σχολές της Παντείου και των Μηχανολόγων του Πολυτεχνείου. Κι όχι μόνον αυτό, αλλά για την ενίσχυση της θέσης τους δεν δίστασαν να προωθήσουν συμμαχία και με άλλη συνδικαλιστική παράταξη για να διασπάσουν την ενιαία έκφραση της ΠΑΣΠ. Επιπλέον, ακολουθήθηκε από τα μέλη αυτά τακτική κατασυκοφάντησης των κεντρικών οργάνων του Κινήματος και της αντίληψης που είχαν για τα μαζικά όργανα. Έτσι διαγράφονται οι Στάθης Αγραφιώτης, Θοδωρής Καλούδης, Γιάννης Κραουνάκης, Κώστας Καστρινάκης, Παναγιώτης Κατσαμπάνης, Τάσος Ξένος, Μάνος Πετούσης, Τάκης Πετράκης, Άλκης Ρήγος, Μάρκος Σιούνας, Τάσος Σαπουνάκης, Γιάννης Τούντας, Γιώργος Τσουκαλάς, Δημήτρης Φίλιος. Με ανακοίνωσή της η Επιτροπή Νεολαίας του ΠΑΣΟΚ θα επικροτήσει την απόφαση διαγραφής από την ΠΑΣΠ, δηλώνοντας ότι θα κινήσει και τη νόμιμη διαδικασία διαγραφής τους από τη Νεολαία. Η περίπτωση του μέλους της ΚΕ Πέτρου Ευθυμίου, ενός από τους εμπνευστές και καθοδηγητές της κίνησης, θα εξεταστεί από το Πειθαρχικό Συμβούλιο του Κινήματος:

Επειδή τα διαγραφέντα μέλη της παράταξης είναι και μέλη της Νεολαίας του ΠΑΣΟΚ, η ανακοίνωσή τους αυτή σαν έκφραση της μέχρι τώρα στάσης των παραπάνω μελών, στον πολιτικό φορέα και στην συνδικαλιστική παράταξη, παίρνει ιδιαίτερες διαστάσεις. Η προσπάθεια των μελών αυτών είχε σαν στόχο τη διάβρωση της ομαλής λειτουργίας του πολιτικού φορέα μέσα από την υπονομευτική τους δράση στην αυτόνομη συνδικαλιστική παράταξη: συστηματικά προωθούσαν και προπαγάνδιζαν μια τυποφανή δημοκρατική διαδικασία που εκφραζόταν στην άποψη της πολλαπλότητας και της αυτονομίας των κέντρων λήψης των πολιτικών αποφάσεων. Η τακτική αυτή οδηγούσε απευθείας στην εξουδετέρωση των κεντρικών οργάνων λήψης των αποφάσεων, στον κατακερματισμό του πολιτικού φορέα και της συνδικαλιστικής παράταξης, διασπώντας κάθε ενιαία έκφραση. Παραπέρα, θεσμοποιούσε στην ουσία τη δημιουργία οργανωμένων φραξιών με ιδιαίτερη πολιτική άποψη: μ’ αυτό τον τρόπο η ενιαία πολιτική έκφραση θα απέβαινε το πηλίκο της διαίρεσης του συνόλου των πολιτικών αποφάσεων δια του αριθμού των κέντρων απόφασης: ανάλογες απόψεις έχουν ξεραστεί παγκόσμια από τους πολιτικούς και τους συνδικαλιστικούς φορείς των λαϊκών κινημάτων γιατί τους καθιστούν ευάλωτους και ανίκανους ν’ ανταπεξέλθουν στα χτυπήματα της αντίδρασης.

[…] Ακόμα στα άτομα που κινούνται στους χώρους της «περιθωριακής αριστεράς», στους θιασώτες της «αντιδικτατορικής ενότητας» και της σοσιαλδημοκρατίας που με τα έντυπά τους, υπακούοντας στη μικροπολιτική ροπή τους, ενσυνείδητα συμβάλλουν στην κατασυκοφάντηση του ΠΑΣΟΚ διασπείροντας μεθοδευμένα διάφορες φήμες (π.χ. ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ με τη βοήθεια και ανοχή μελών-συνεργατών του στρέφει το κίνημα προς το συμβιβασμό) με παράλληλη προώθηση του φραξιονισμού μέσα στους κόλπους του κινήματος, δηλώνουμε ότι σύντομα οι κύκλοι αυτοί θα έχουν τη δυνατότητα και την ευχαρίστηση να δεχτούν στα δίχτυα που έχουν απλώσει γύρω από το κίνημά μας, όλους αυτούς και άλλους τέτοιους. Επιπλέον δηλώνουμε πως η πολιτική πρακτική όλων αυτών των ατόμων (φραξιονισμός, ελιτισμός, αστικο-φιλελευθερισμός) αποδείχνει την ιδεολογική τους τοποθέτηση και το δρόμο για την αναζήτηση της νέας τους πολιτικής στέγης…

Οι διαγραφές και στο ΠΑΣΟΚ και στην ΠΑΣΠ ήταν μια διέξοδος για να προχωρήσουν τα πράγματα, και για έναν επιπρόσθετο λόγο: η πειθαρχία, το ήθος και η συντροφικότητα μεταξύ των μελών είχαν πάει περίπατο…

Ο Μίμης Λιβιεράτος. Θα ήθελα να μνημονεύσω τη λειτουργία, μέσα στο ΠΑΣΟΚ της περιόδου αυτής, ενός σημαντικού ανθρώπου που για μένα αποτελούσε παράδειγμα εργατικότητας, ήθους, σοβαρότητας και ιδεολογικής συνέπειας. Μιλώ για τον Μίμη Λιβιεράτο, έναν αληθινό αγωνιστή, με επαναστατικές εμπειρίες, με θητεία στους συνδικαλιστικούς και εργατικούς αγώνες, με πάθος για το σοσιαλισμό. Μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι ενώ είχε τεράστια θεωρητική κατάρτιση, μιλούσε πολύ απλά και είχε την ευχέρεια να μιλάει για όλα τα ζητήματα χωρίς πόζα, όπως κάποιοι άλλοι που με το ύφος τους σε κρατούσαν σε απόσταση. Θυμάμαι, χαρακτηριστικά, σε μια συνάντησή μου με τον Ανδρέα, στο σπίτι του στο Ψυχικό, μου είχε αναφέρει ότι «ο Μίμης αποτελεί το guarantie του κινήματος»! Πραγματικά, αυτή η αναφορά του Ανδρέα ήταν για μένα μια αποκάλυψη. Κι αυτό το σημειώνω διότι, χωρίς να έχω ιδιαίτερη φιλία με τον Λιβιεράτο, ένιωθα ότι έτσι ήταν, όπως έλεγε ο Ανδρέας. Κάποια στιγμή, ωστόσο, θα δημιουργηθεί άσχημο κλίμα και για τον Λιβιεράτο και θα διαγραφεί. Το «guarantie» του Κινήματος θυσιάστηκε στις απαιτήσεις του οργισμένου πλήθους της Νεολαίας… κι εγώ έμεινα κόκαλο! Η ομάδα της Επιτροπής Νεολαίας που δημιουργούσε το «κλίμα» –ευχάριστο ή δυσάρεστο– δεν τον άφηνε σε χλωρό κλαρί. Σχεδόν να τον εκτελέσουν, ήθελαν… Σε μια κοινή συνεδρίαση της Επιτροπής Νεολαίας και του Εκτελεστικού Γραφείου, διαπίστωσα από τον καταιγισμό επιθέσεων που δέχτηκε, ιδιαίτερα από τα μέλη της Επιτροπής Νεολαίας, ότι ο Μίμης δεν μπορούσε πλέον να μένει στο ΠΑΣΟΚ. Υπήρχε τέτοιο μένος εναντίον του, ως υποκινητή τάχα των Τροτσκιστών, οι οποίοι υποτίθεται ότι τότε δρούσαν εχθρικά προς το κίνημα κ.λπ. Δεν έχει καμιά απολύτως σημασία να ερευνήσει κανείς σήμερα τι ακριβώς έγινε εκείνη την περίοδο με την περίφημη «οριζόντια διασύνδεση», την «άλωση» κάποιων τοπικών οργανώσεων και το μουντζούρωμα κάποιων συντρόφων! Είναι, βεβαίως, αλήθεια ότι και τότε δοκιμάστηκε η οργάνωση αλλά δεν κινδύνευσε. Απλώς το «πρόβλημα» μεγεθυνόταν…

ΙΟΥΝΙΟΣ 1975

 

Ο Τσάτσος πρόεδρος της Δημοκρατίας. Στις 7 Ιουνίου ολοκληρώνεται η «επεξεργασία» του νέου σχεδίου Συντάγματος. Η ΝΔ ψηφίζει το Σύνταγμά της που από τις 11 Ιουνίου τίθεται σε ισχύ και ο Ανδρέας διακηρύσσει ότι για το ΠΑΣΟΚ η εδραίωση της λαϊκής κυριαρχίας στη χώρα μας δεν θα καταστεί δυνατή έως την ώρα που θα εκλεγεί αβίαστα και ελεύθερα Συντακτική Εθνοσυνέλευση που να μην υπόκειται σε κομματική πειθαρχία, για να διαμορφώσει το Σύνταγμα που «θα ανταποκρίνεται στους πόθους του ελληνικού λαού». Στις 19 Ιουνίου θα γίνει η εκλογή του νέου προέδρου της Δημοκρατίας. Εκλεκτός του Καραμανλή ως υποψήφιος της ΝΔ, θα είναι ο Κωνσταντίνος Τσάτσος, ο οποίος θα εκλεγεί στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, με 210 ψήφους των βουλευτών της ΝΔ, κατ’ εφαρμογήν του Συντάγματος του 1975. Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, που υποστηρίχθηκε από την ΕΚ-ΝΔ, θα λάβει 65 ψήφους, ενώ οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ και της Ενωμένης Αριστεράς θα ψηφίσουν λευκό.

Εκτός ΠΑΣΟΚ η Δημοκρατική Άμυνα… Η συμβίωση με τα μέλη της πάλαι ποτέ Δημοκρατικής Άμυνας κάποτε θα τελειώσει κι ο πολιτικός διαχωρισμός στην κορυφή των ηγετικών κλιμακίων του ΠΑΣΟΚ θα γίνει πραγματικότητα. Παρά το γεγονός ότι μεσολάβησε το προσυνέδριο και εξελέγη νέα ΚΕ, τελικά δεν δόθηκε λύση στο βασικό πρόβλημα που οδήγησε στη σύγκλησή του. Στις 6 Ιουνίου, θα υπάρξει ανακοίνωση του ΕΓ στην οποία θα αναφέρεται ότι τίθενται εκτός κινήματος έντεκα μέλη της ΚΕ: Λαοκράτης Βάσσης, Σπύρος Καβουνίδης, Λάμπης Ντόλκας, Γιάννης Τούντας, Πέτρος Ευθυμίου, Νίκος Κωνσταντόπουλος, Χρήστος Παπαθανασίου, Βασίλης Φίλιας, Γιώργος Ζυγογιάννης, Στέλιος Νέστωρ, Αστέρης Στάγκος. Μια ομάδα στελεχών, που προέρχονταν από την παλιά Δημοκρατική Άμυνα, «δεν κατάλαβαν ότι μπαίνοντας στο ΠΑΣΟΚ έπρεπε να είχαν διαλύσει την ομάδα τους και να είχαν προσπαθήσει να συμβάλουν στη δύσκολη ιδεολογική και οργανωτική συγκρότηση του Κινήματός μας». Και τι έκαναν; «Διατήρησαν μυστικά την ομάδα τους, προσπαθώντας κάθε φορά οργανωμένα να επιβάλουν τις απόψεις τους». Το ζήτημα είναι ότι ενώ είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τις απόψεις τους στο Προσυνέδριο, δεν το έπραξαν, κι αυτό είχε μια συνάφεια με τις «ελιτίστικες απόψεις τους χωρίς εμπιστοσύνη στη βάση».

Αυτό όμως δεν θα περάσει δίχως τριγμούς. Με επιστολή της η Αμαλία Φλέμιγκ θα δημοσιοποιήσει τη διαφωνία της για την τακτική των διαγραφών που ακολουθήθηκε. Και οι διαγραφές θα συνεχιστούν…

Ο Ανδρέας θα δηλώσει:

Οι διαγραφές μελών του ΠΑΣΟΚ, οι καταγγελίες και οι εκκλήσεις προς την ηγεσία, που εμφανίστηκαν σε σχετικά μεγάλη κλίμακα πρόσφατα στον τύπο, καθιστούν σαφές πως πραγματικά υπάρχει κρίση στο ΠΑΣΟΚ. Είναι κρίση της κορυφής, κρίση στους κόλπους των κεντρικών οργάνων του κινήματος. Και η κρίση αυτή εμφανίζεται την ώρα ακριβώς που η ενότητα στη βάση είναι αρραγής, που η απήχηση του ΠΑΣΟΚ στο λαό παίρνει εντυπωσιακές διαστάσεις. Οφείλω και να εξηγήσω τους λόγους για την κρίση και να πάρω τα απαραίτητα μέτρα για την παλινόρθωση της εμπιστοσύνης της Βάσης προς τα όργανα του κινήματος. Το προσυνέδριο και η ΚΕ που προήλθε απ’ αυτό, δεν έδωσαν λύση στο βασικό πρόβλημα που οδήγησε στη σύγκλησή του.

Η τάση για ομαδοποίηση στην κορυφή, όχι δεν αναχαιτίστηκε αλλά πήρε μορφές που έθεσαν σε κίνδυνο όχι μόνο την ενότητα στην κορυφή, αλλά ακόμα και τον ιδεολογικό προσανατολισμό και την πολιτική πορεία του κινήματος. Μια μικρή ομάδα στελεχών της ΚΕ οργανώθηκε τόσο για να παρεμποδίσει το έργο του ΕΓ και των επιτροπών της ΚΕ όσο και για να διαβρώσει το κίνημα διαδίδοντας ανακριβείς ειδήσεις και να προετοιμάσει τελικά τη διάσπαση και τη συνένωσή τους με άλλες πολιτικές δυνάμεις της χώρας. Το τελευταίο, σε περίπτωση που δεν θα κατόρθωνε να ελέγξει την ηγεσία και να οδηγήσει το κίνημα στην πορεία που η ίδια είχε χαράξει.

Ο αρχικός πυρήνας της ομάδας διερεύνησε με τη συμμετοχή μερικών «δυσαρεστημένων» που άσχετα από την πολιτική τους τοποθέτηση αισθάνθηκαν πως οι προσωπικές τους φιλοδοξίες δεν μπορούσαν να ικανοποιηθούν στα πλαίσια της σημερινής δομής του κινήματος. Η ομάδα έδρασε με ποικίλους τρόπους. Με συστηματική απουσία ή κωλυσιεργία, οδήγησε στην αναστολή της εργασίας των επιτροπών. Διέσπειρε φήμες σε βάρος της ηγεσίας. Εκθειάζοντας τη δημοκρατική διαδικασία, τη χρησιμοποίησε για να μειώσει την απόδοση της οργάνωσης και για να καταλύσει κάθε έννοια πειθαρχίας στο κίνημα. Πρόσφατα μάλιστα προχώρησε στο σημείο να εκλέξει μυστική διοικούσα επιτροπή, να ανεύρει γραφεία και να προετοιμάσει την έκδοση διασπαστικών εντύπων.

Είναι πεποίθησή μου πως η δράση της ομάδας δεν είναι άσχετη με τη γενικότερη προσπάθεια που παρατηρείται πρόσφατα να συσταθεί νέο κόμμα με σοσιαλδημοκρατική χροιά. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, δεν είναι παράδοξο ότι το ΕΓ αναγνώρισε ανοιχτά τη διάσπαση που έτρεφε στους κόλπους του το κίνημά μας. Δεν αμφισβητώ ότι η πράξη του ΕΓ καθώς και ανάλογες πράξεις άλλων οργάνων έγιναν έξω από τα πλαίσια διαδικασίας που να ικανοποιεί τη δημοκρατική δεοντολογία. Θα πρέπει να τονισθεί όμως η αντιμετώπιση οργανωμένου φραξιονισμού, είναι δύσκολη στα πλαίσια δημοκρατικής διαδικασίας. Αυτό είναι το περίγραμμα των γεγονότων, όπως τουλάχιστον εγώ το αντιλαμβάνομαι.

Άσχετα όμως από την ερμηνεία των γεγονότων, ένα πράγμα έχει καταστεί απόλυτα σαφές. Το κύρος της ΚΕ έχει πληγεί καίρια. Ένας και μόνο ένας είναι ο δρόμος για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της Βάσης του κινήματος και του λαού που πιστεύει στο ΠΑΣΟΚ: Η προσφυγή στη Βάση. Αυτή είναι η πεποίθηση της πλειοψηφίας της ΚΕ. Σήμερα υπέβαλαν τις παραιτήσεις τους, ζητώντας ταυτόχρονα την άμεση προσφυγή στη Βάση…

Μέχρι τις 30 Ιουνίου 1975 οι ΤΟ του ΠΑΣΟΚ θα κληθούν να υποδείξουν τα μέλη της νέας ΚΕ. Με εσωτερική εγκύκλιο θα προσδιοριστεί η ακριβής διαδικασία για να εξασφαλιστεί η «επιλογή των αρίστων». Ταυτόχρονα θα δημιουργηθεί ένα νέο όργανο, το Εθνικό Συμβούλιο του ΠΑΣΟΚ, στο οποίο συμμετείχαν άτομα εκλεγμένα από τις ΤΟ, από ιδρυτικά μέλη του ΠΑΣΟΚ, της ΚΕ και της ΚΟ. Η νέα ΚΕ αναλαμβάνει να διαμορφώσει το οριστικό οργανωτικό σχήμα του ΠΑΣΟΚ και να θέσει σε κίνηση τις διαδικασίες που θα οδηγήσουν στο πρώτο συνέδριο του κινήματος. Κι ο Ανδρέας θα διακηρύξει:

Είναι καιρός, το Κίνημα να θέσει τέρμα στην ενδοστρέφειά του, να αγκαλιάσει το λαό και να μπει στην πρωτοπορία των πολιτικών αγώνων για ένα νέο Σύνταγμα, για την κάθαρση της κρατικής μηχανής, για την αποδέσμευση της χώρας από το ΝΑΤΟ και τις ΗΠΑ, για τη σωτηρία της Κύπρου, για την εθνική μας ανεξαρτησία, για την κοινωνική απελευθέρωση του εργαζόμενου Έλληνα.

Τι είναι οι δημοκρατικές διαδικασίες… Για να τονωθεί το «ηθικό» των μελών που ευαισθητοποιήθηκαν με το ζήτημα της διαγραφής, δημοσιεύουμε στο περιοδικό ένα κείμενο με τίτλο «Δημοκρατικές διαδικασίες» ώστε να βγούμε πάνω από τα γεγονότα. Άλλωστε δεν είχαμε κανένα λόγο να κρυβόμαστε. Το ΠΑΣΟΚ δεν είχε σχέση με τα παλαιολιθικά κομμουνιστικά κόμματα και δεν φοβόταν να αγγίξει τις πληγές του. Έπρεπε, δηλαδή, να μπει ένα τέλος σε μια παρανόηση με τεράστια πολιτική σημασία που είχε πάρει έκταση στους κόλπους του κινήματος. Η παρανόηση αυτή αφορούσε στην πραγματική φύση της δημοκρατικής διαδικασίας, τον τρόπο και το πεδίο εφαρμογής της, την έκταση της ισχύος της και, προπάντων, τον πραγματικό της ρόλο στην πολιτική και, γενικότερα, στη συλλογική δράση. Δυο βασικά σημεία επισημαίνονταν και τα οποία δημιουργούσαν πολιτικές παρανοήσεις.

Προβάλλεται η δημοκρατική διαδικασία σαν ιδεολογική αρχή ή θέση. Αυτό είναι λάθος και μπαίνει είτε για να καλύψει την ιδεολογική ανεπάρκεια είτε από σκοπιμότητα σοσιαλδημοκρατική είτε, τέλος, από άγνοια. Η δημοκρατική διαδικασία, όπως και κάθε άλλη διαδικασία (συγκεντρωτική, ιεραρχική κ.λπ.) είναι κανόνες τεχνικοί για τη λειτουργία της συλλογικής δράσης. Είναι απόλυτα αδύνατο η διαδικασία να γεννήσει «ιδέα» – το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να επιλέξει και να εφαρμόσει ιδέες-θέσεις. Έτσι χωρίς αυστηρό και σαφή προσδιορισμό του ιδεολογικού και πολιτικού πλαισίου μέσα στο οποίο οφείλει να επιλέγει και να κινείται η δημοκρατική διαδικασία, διατρέχουμε τον κίνδυνο της αντιφατικής πολιτικής συμπεριφοράς και της πολιτικής ασυνέπειας, είναι δηλαδή η θεωρητική βάση του πολιτικού οπορτουνισμού. Ταυτόχρονα, η εφαρμογή τέτοιων ακαθοδήγητων δημοκρατικών διαδικασιών είναι η μόνιμη πρακτική που επιτρέπει σε αριβίστες, αμοραλιστές και καριερίστες οπορτουνιστές να διεισδύουν σε άδετα σύνολα και να εξασφαλίζουν την ανέλιξή τους σε διάφορες θέσεις.

Ένα δεύτερο σημείο, επακόλουθο αυτής της παρανόησης, είναι η αδρανοποίηση και παγίδευση του κινήματος από τα μέσα. Εάν η δημοκρατική διαδικασία γίνει αυτοσκοπός, φετίχ και χρησιμοποιείται παντού, από τα πιο επουσιώδη μέχρι τα πιο σοβαρά ζητήματα, όπως είναι η άσκηση κριτικής και η λήψη αποφάσεων πάνω σε καίρια προβλήματα πολιτικής χωρίς να υπάρχει πληροφόρηση για αρμοδιότητα, είναι βέβαιο πως το κίνημα θα παγιδευτεί και εξουδετερωθεί από μέσα, χωρίς να χρειαστεί η αντίδραση να κουνήσει το δαχτυλάκι της. Σ’ αυτό θα πρέπει να έχουμε συντελέσει εμείς οι ίδιοι εμποδίζοντας και φράζοντας τη δράση μας επιδιδόμενοι στο όνομα, πάντα, της δημοκρατικής διαδικασίας σε βυζαντινολογίες. Δυστυχώς πάρα πολλά τέτοια κρούσματα τέτοιας άσκοπης εφαρμογής της δημοκρατικής διαδικασίας έχουν σημειωθεί στο κίνημα στο χώρο των διανοουμένων (επιστήμονες, φοιτητές). Το φαινόμενο αυτό είναι μια παλιά αρρώστια που χρόνια τώρα αδυνατίζει και εξοντώνει το προοδευτικό κίνημα. Η δημοκρατική διαδικασία πρέπει να είναι όπλο για την αύξηση της παραγωγικότητας της ομάδας και για την άσκηση συλλογικής δράσης και όχι εμπόδιο και παράγοντας εξουδετέρωσης της δράσης.

Ο «αταξικός σοσιαλισμός» του Γ. Τσεκούρα. Στο πλαίσιο της ιδεολογικο-πολιτικής ζύμωσης δημοσιεύω το πρώτο μέρος ενός κειμένου του Γιάννη Τσεκούρα που τότε ήταν μέλος του Εκτελεστικού Γραφείου, και τον οποίο θεωρούσα ως αξιόλογο άνθρωπο, αγωνιστή και γέννημα του ΠΑΣΟΚ. Επρόκειτο για μια μελέτη που είχε αποτελέσει θέμα σεμιναρίου του Πανελλήνιου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ) στο εξωτερικό και ήταν οπωσδήποτε ένα ντοκουμέντο της εποχής. Έτσι, το αντιμετώπισα σαν ιστορικό κείμενο και θεώρησα αναγκαίο να δημοσιευτεί χωρίς περικοπές και αλλοιώσεις, αποσκοπώντας στην καλύτερη και υπεύθυνη γνωριμία της προβληματικής που δημιούργησε το ΠΑΣΟΚ. Ο τίτλος ήταν «Για ένα αταξικό σοσιαλισμό»:

Σκοπός μας είναι η εξάλειψη κάθε υλικής και πνευματικής εκμετάλλευσης και καταπίεσης του ανθρώπου από τον άνθρωπο και η δημιουργία της αταξικής κοινωνίας, της οποίας τα μέλη θα μπορούν να ζούνε ελεύθερα, ίσα και αδελφικά…

Υπολόγισα χωρίς τον ξενοδόχο. Έγινε χαμός. Κανείς, ασφαλώς, δεν θα μπορούσε να διαφωνήσει, αλλά η πολιτική έχει τους δικούς της όρους. Έρχεται εντολή να διακοπεί η δημοσίευση της μελέτης. Κι έτσι βάζω ένα σημείωμα στο επόμενο τεύχος: «Η συντακτική επιτροπή [που δεν υπήρχε] του “Αγωνιστή” έκρινε σωστό να διακόψει τη δημοσίευση σε συνέχειες του άρθρου “Για ένα αταξικό σοσιαλισμό” του Γ. Τσεκούρα, γιατί η μελέτη βρίσκεται στο τυπογραφείο για να εκδοθεί σε βιβλίο»! Κι όλοι ηρέμησαν. Εκτός από τον Τσεκούρα που λίγο αργότερα θα δει κι αυτός την πόρτα εξόδου από τους κόλπους του κινήματος, για να επανέλθει αργότερα και να εκλεγεί βουλευτής, αφού κατά καιρούς κατηγορήθηκε ως αρχηγός (ή κάτι τέτοιο) της 17Ν…


[i] Εδώ θέλω να παρατηρήσω ότι άπειρες φορές γράφτηκαν για το ΠΑΣΟΚ ανακρίβειες. Ωστόσο, θέλω να σταθώ σε ένα δημοσίευμα του φίλου δημοσιογράφου Γιώργου Λακόπουλου για τα «25 έτη που άλλαξαν την Ελλάδα», μια εν πολλοίς «μυθιστορηματική» αφήγηση πεπραγμένων του Κινήματος. Αναφέρομαι σε δυο συγκεκριμένα απασπάσματα. Το πρώτο: «Στο ΠΑΣΟΚ όλοι μιλούν για την “αγοραφοβία” του [σσ. του Σημίτη], παρ’ ότι στο παρελθόν είχε δείξει πυγμή στις εσωκομματικές υποθέσεις. Π.χ., ένα βράδυ του 1977 εισέβαλε στον “Αγωνιστή” και “ξήλωσε” τους πάντες…» Γ. Λακόπουλος: «Το Μυστικό Ημερολόγιο του Σημίτη». «Το Βήμα», 18/1/1998). Το δεύτερο απόσπασμα: «Η πρώτη ρήξη εκδηλώθηκε στον “Αγωνιστή” το περιοδικό της νεολαίας ΠΑΣΟΚ. Στις αρχές του 1975 δημοσιεύεται ένα άρθρο υπό τον τίτλο “Σοσιαλισμός και δημοκρατικές διαδικασίες” και βάλλει κατά του Α. Παπανδρέου. Υπογράφουν οι Γ. Βαρλάμης, Π. Ευθυμίου, Θ. Καλούδης, Γ. Ματζουράνης, Τ. Ξένος, Μ. Πετούσης, Αλ. Ρήγος, Τ. Σαπουνάκης, Γ. Σεργόπουλος, Γ. Τούντας. Το ίδιο βράδυ εισβάλει στον “Αγωνιστή” ο Κ. Σημίτης εκ μέρους του ΕΓ και καταργεί τη διεύθυνση του περιοδικού…» (Γ. Λακόπουλος: «Τα 25 έτη που άλλαξαν την Ελλάδα». «Το Βήμα», 18/7/1999). Εγώ σημειώνω ότι το κείμενο δεν καταφερόταν ευθέως κατά του Ανδρέα, αλλά όπως προκύπτει από το ίδιο το κείμενο που δημοσιεύουμε υπαινισσόταν την πολιτική συμπεριφορά του κ.λπ. Όσο για την συμπεριφορά του Σημίτη, απλώς, ο Σημίτης ουδέποτε «εισέβαλε» στον «Αγωνιστή» και πολύ περισσότερο δεν «κατήργησε τη διεύθυνση του περιοδικού». Άλλωστε τέτοιου είδους συμπεριφορά δεν ταίριαζε στον Σημίτη. Οι εξελίξεις ακολούθησαν μια ορισμένη διαδικασία. Όταν τα γραφεία του περιοδικού βρίσκονταν στην οδό Αναγνωστοπούλου, σε ένα υμιυπόγειο, καθώς περνούσε ο «γείτονας» τότε Κ. Σημίτης, μας χαιρετούσε. Αυτό μόνο και τίποτε περισσότερο. Θέλω να παρατηρήσω ότι κάτι τέτοιες λεπτομέρειες στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή που γράφονται μπορεί να έχουν κάποιο αντίκρισμα και αναγνωστικό ενδιαφέρον αλλά «ιστορικά» δεν έχουν καμιά σημασία.

[ii] Ασφαλώς θα θυμάται ο Θοδωρής Καλούδης πως ήρθε τότε και με βρήκε (με δυο-τρεις άλλους που δεν θυμάμαι) στα γραφεία του περιοδικού «Θέατρο» του Κώστα Νίτσου, όπου δούλευα (στην οδό Χρήστου Λαδά), για να με πείσει να υπογράψω το κείμενο της Συντακτικής Επιτροπής, επανερχόμενος στο θέμα των δημοκρατικών διαδικασιών στο Κίνημα και αναφερόμενος σ’ εκείνους που τις καταστρατηγούν κ.λπ. Μόλις έφυγαν από το γραφείο του περιοδικού, σχεδόν αμέσως μου τηλεφώνησε ο Λαλιώτης και πήγα στα γραφεία της Πανεπιστημίου, όπου συνεδρίαζε το ΕΓ κι έπρεπε να καταθέσεω…

[iii] Ο Τάσος Γουδέλης πρόκοψε κι έγινε ένας σπουδαίος πεζογράφος που βραβεύτηκε αρκετές φορές. Είναι και συνεκδότης (με τον Κώστα Μαυρουδή) του λογοτεχνικού περιοδικού «Το δέντρο», καθώς επίσης θεωρητικός και κριτικός του κινηματογράφου.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “3.- Η ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ: Μέρες του ’75. (Ιαν.-Ιούν.)

  1. Υπουργείο Εξωτερικών. Λογάριασαν χωρίς τον ξενοδόχο επίδοξοι Πρέσβεις εκ Προσωπικοτήτων, Πρέσβεις επί τιμή, γηραλέοι συνταξιούχοι Πρέσβεις τους οποίους επαναδιορίζει στο ΥΠΕΞ η Ντόρα Μπακογιάννη, εν είδει χαρεμιού, σύμφωνα με διατάξεις που υπήρχαν στον Οργανισμό του Υπουργείου Εξωτερικών και επαυξήθηκαν στο πολλαπλάσιο με το άσχετο νόμο 3712/2008. Στην ιστοσελίδα http://www.equal-rights-greece.com ετοιμάζεται η καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (ταυτόχρονα σε Βρυξέλλες και Αθήνα, Λ. Βασιλίσσης Σοφίας) για μαζική παραβίαση εκ μέρους του Υπουργείου Εξωτερικών της κοινοτικής οδηγίας 2000/78/ΕΚ που απαγορεύει διακρίσεις λόγω ηλικίας κλπ στην απασχόληση και εργασία.

    Σημειώνεται ότι το Υπουργείο Εξωτερικών, εν μέσω οικονομικής κρίσης, και ενώ κάνει μύριες όσες διακρίσεις στα όρια υποχρεωτικής εξόδου από την εργασία λόγω ορίου ηλικίας (για άλλους στο 60 έτος που τους έδιωξαν και αμέσως μετά κατάργησαν τη διάταξη, στους διπλωματικούς μέχρι το 65ο και σε άλλους στο 67ο), τώρα φέρνει από τα γηροκομεία υπέργηρους συνταξιούχους Πρέσβεις 80 χρονών, για να τους ταϊζει με χρυσά κουτάλια από τα λεφτά του ελληνικού λαού.

    Στην προσφυγή, στην οποία επιτρέπεται και η τήρηση της εχεμύθειας ως προς το όνομα του καταγγέλλοντος, αφού θα κυνηγηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το κράτος που παραβιάζει το κοινοτικό δίκαιο και πέσει «καμπάνα» και παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ενώ θα χάσουν τον ύπνο τους οι επαναδιοριζόμενοι μετά τη συνταξιοδότησή τους Πρέσβεις), έχουν δηλώσει συμμετοχή και υπάλληλοι τόσο του διπλωματικού κλάδου και λοιπών κλάδων του Υπουργείου Εξωτερικών και απλοί πολίτες που φυσικά και έχουν «έννομο συμφέρον» για να κάνουν την καταγγελία.

    Για δηλώσεις συμμετοχής στην υπογραφή του εντύπου της καταγγελίας, δηλώστε στο

    http://www.equal-rights-greece.com

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s